نویسنده، خردمند و سیاستمدار ساکن رم با اصلیت کامپانیا است که در جنگ اول کارتاژی (241 تا 264 ق.م) شرکت کرده بود و از آنجا که اصلیت رمی نداشت، از حق رای در مجالس رم برخوردار نبود.

ناویوس اولین ادیب لاتینی با تبعیت رمی و دومین نمایشنامه نویس لاتین به شمار می رود. براساس آثار و فعالیت های سیاسی ضد اشراف گرایی پردامنه اش، می توان اینگونه نتیجه گرفت که احتمالا وی در خانواده ای عامی متولد شده است. به علاوه برخلاف اشخاصی چون اینیوس که با نوبیلیوروس (سردار رمی) ولیویوس آندرونیکوس که با لیویوس سالیناتوروس (سناتور رمی) آشنا و در رابطه بودند، از ناویوس هیچ مدرکی در دست نیست که نشان دهنده ارتباط وی با طبقه اشراف باشد. همچنین به دلیل تلمیحات دقیق محتوایی در درام هایش، به خصوص در آثاری که در مقابل قدرت خانواده اشرافی متلیوس نوشته است، می توان گفت که احتمالا وی حتی به زندان هم رفته باشد.

معروف ترین درام ناویوس که درباره قدرت ظالمانه خانواده متلیوس خلق کرده، چند ساتورنی ابهامی (سبک شعری ناهموار لاتینی) می باشد که درباره سرنوشت رم که در دستان متلیوس های کنسول افتاده، نوشته شده است. این ساتورنی های بسیار انتقادی خشم خانواده متلیوس را برانگیخت تا جایی که با یک ساتورنی معروف که از طریق آن حکم تبعید ناویوس را به وی ابلاغ می کرد، پاسخ او را دادند.

البته براساس مدارک باقی مانده، ناویوس به طور داوطلبانه آفریقا را برای تبعید انتخاب و در آنجا نیز آثار حماسی را خلق کرد.

لیویوس آندرونیکوس (Livius Andronicus)

اگرچه گذر زمان باعث اضمحلال بسیاری از آثار این دوره (دوره جمهوری) شده است. اما با وجود این می توان به جرات گفت که اولین خردمند و ادیب رمی، لیویوس آندرونیکوس است، هر چند اطلاعات دقیقی از زندگی وی در دست نیست و بسیاری از ابعاد زندگی او ناشناخته است، اما در خصوص زندگی لیویوس تنها می توانیم بگوییم که او اصلیت یونانی داشت و اهل تارانت بود و در جنگی که بین تارانت و رم در گرفت، شرکت کرد و به اسارت گرفته شد. پس از آن به بردگی سناتور لیویوس سالیناتوروس (Livius Salinaturu) درآمد و پس از آنکه آزادی خود را بازیافت، نام او را برای خود برگزید و از آن زمان با اشتیاق به آموزش و تعلیم و تربیت فرزندان سناتور لیویوس پرداخت، تا جایی که در رم به یکی از دستور شناسان برجسته (گراماتیکوس) و استادان مدرسه تبدیل شد.

ادبیات در رم باستان همچون دیگر شاخه های فرهنگ و هنر و فلسفه نشات گرفته از تفکرات و آثار یونانیان بوده است. در واقع ادبیات در آغاز از ترجمه، تغییر و اقتباس از آثار یونانی وارد زبان لاتین شد و فرهنگ رمی را دستخوش تغییر و دگرگونی کرد میان مدت زمانی بود که از طریق مناطق یونانی نشین جنوب ایتالیای امروزی با فرهنگ و آرمان های یونانیان آشنا شده و از آن استفاده می کردند.

همانطور که تمام زبان ها درگذر تحول، سه دوره باستان، میانه و امروزی را پشت سر می گذرانند، ادبیات هر کشوری که ریشه در زبان و فرهنگ آن سرزمین دارد نیز از زمانی آغاز شده، سپس رشد و پرورش یافته و به بلوغ رسیده است.

ادبیات ایتالیا یا به عبارتی ادبیات لاتین نیز از این قاعده مستثنی نیست. به طوری که می توان ادبیات این کشور را به پنج دوره تقسیم کرد: دوره اول رم باستان است که خود شامل سه بخش دوره جمهوری از 240 تا 27 قبل از میلاد، دوره آگوستوس از 27 قبل از میلاد تا 14 پس از میلاد و دوره امپراتوری از 14 تا 276 میلادی را در بر می گیرد.