در ادامه بررسی بیوگرافی نامداران ادبیات رم باستان در دوره جمهوری (240 تا 270 ق.م) به بررسی زندگی و آثار گایوس لوسیلیوس می پردازیم. لوسیلیوس اولین شاعر و ادیب رمی است که از خانواده ای اشرافی و با اصل و نسب وارد دنیای ادبیات شد.

گایوس لوسیلیوس در 148 یا 180 ق.م در کامپانیا و به روایتی در لاتزیو متولد شد و در 102 ق.م در رم درگذشت.

درباره زندگی او به خصوص از دوران پس از 40 سالگی اش اطلاعات دقیقی در دست نیست، اما بی شک او از اولین رمی هایی است که به منظور آشنایی با فرهنگ فلسفی یونانی به این کشور سفر کرد و مطمئنا اولین ادیب لاتینی است که با وجود داشتن یک خانواده اشرافی و خوب، تنها از راه نویسندگی به امرار معاش می پرداخت و داوطلبانه از دنیای تجمل دوری گزیده بود. وی در 133 ق.م به واسطه پیروان «دایره سیپیو» با سیپیو امیلیانوس آشنا شد و کمی پس از جوانی در جنگ نومانسی شرکت کرد.

نخستین حضورش به عنوان شاعر طنز سرا در میانسالی و زمانی که خود به عنوان یکی از شخصیت های برجسته حزب سیپیو شده بود، اتفاق افتاد. به دلیل اصلیت اشرافی و ارتباطات خاصی که داشت که از سوی اعضای دایره سیپیو مورد حمایت قرار می گرفت. لوسیلیوس در حقیقت از کسانی بود که حزب را وارد درگیری های سیاسی کرد و اقدامات سیاسی خود را، هم با زبان خوش و هم با خشونت پیش می برد و سرانجام در 120 ق.م در رم در حالی که شاعری نکته سنج و سرشناس بود، درگذشت.

آثار

از لوسیلیوس سروده های طنز منحصر به فردی در اختیار داریم، او این اشعار طنز را که " منظومه متخلط المضمون" نام نهاد، در 30 کتاب تنظیم کرد که در مجموع تنها 1300 بند آن باقی مانده است. مولف این مجموعه را به طور گسترده در قالب های وزنی مختلف و متنوعی سروده است، به طوری که کتاب های 1 تا 21 در قطعات شش پایه ای، کتاب های 22 تا 25 مرثیه ای و کتاب های 26 تا 30 قطعات طنز بر وزن تروکائیک هفت پایه ای هستند. ویژگی طنز لوسیلیوس در فی البداهه بودن آنها است که این از خصوصیات شعری خاص خود اوست که حداقل به سه دلیل بنیادی می توان احتمال داد، هوراس در سرودن اشعار خود از این خصوصیت بهره جسته است.

اتوبیوگرافی نویسی: لوسیلیوس به خاطره نویسی و شرح حال نویسی زندگی خودعلاقه ای ویژه داشت، به گونه ای که برای مثال کتاب سوم این مجموعه شامل هزار اتفاق کوچک می باشد که در 126 ق.م برای خود شاعر در سفری که به سیسیل داشته، اتفاق افتاده است و کتاب 21 درباره ضیافتی است که در خانه دلالی به نام «گرانیوس» برگزار شده که او نیز دعوت بوده است. همچنین کتاب 16، ماجرای عاشقانه ای درباره خود شاعر است که نسبت به زنی به نام «کولیرا» پیدا کرده بود.

بررسی موضوعات داغ سیاسی: لوسیلیوس در این خصوص نیز مطالب زیادی نوشته است. برای مثال کتاب اول حاوی اشعاری درباره شورای خدایان است که برای محاکمه سناتور لوپوس (Lupus)، مسوول اصلی فساد و ارتشاء رم تشکیل شده و در آخر این فرد بدنام به مرگ محکوم می شود و کتاب دوم را در مخالفت با تیتوس آلبوسیوس (Titus Albucius) سروده است.

ادبیات: وی همچنین در زمینه ادبیات داستانی (منظوم) نیز به خلق آثار پرداخته است. برای نمونه، در کتاب 26 بر ضد کسانی که یک فکر عاری از تعهد اجتماعی و به دور از واقعیت را اشاعه می دهند، گردآوری شده است. به علاوه لوسیلیوس مباحث پردامنه ای را در شباهت آثار انیوس و ناویوس و همچنین آسیوس (Accius) و پاکوویوس (Pacuvius) نوشته است و در کتاب 9 نیز مناظرات قابل بررسی در باب مشکلات دستوری و سخن سنجی ارائه می کند.

محکوم کردن عادات بد انسانی: لوسیلیوس در کتاب های 5، 4 و 9 خرابکاری های اشرافیت رمی یونانی شده را محکوم کرده و آن را با ایده آل های تاریخی خود درباره فضیلت و انسانیت مقایسه می کند.

در ادامه باید گفت که از موضوعات کتاب های 22 تا 25 اطلاعی در دست نیست، اما می توان اینگونه فرض کرد که غالب آثار این کتاب ها، مرثیه های منظوم باشند.

پدر طنز: شکی نیست که لوسیلیوس به صورتی استثنایی به طنز پرداخته و همچون انیوس در آغاز قطعاتی بر وزن تروکائیک و ایامبیک و قطعات دراماتیک سروده است.

اما در آخرین بخش های اثرش که پس از 20 کتاب اول منتشر کرده، تنها در وزن شعری شش پایه ای به خلق قطعات طنز اهتمام ورزیده است که این آثار از نظر روایی بیشتر از اینکه دراماتیک باشند، ژرف اندیش هستند و با زبانی تندتر از همیشه و لحنی بسیار مجازات کننده سروده شده اند. این اشعار بعدها ستایش هوراس، پرسیوس و جوونان را بر می انگیزد و براساس این احترام است که در رقابت با انیوس و ناویوس، این لوسیلیوس است که به عنوان پدر واقعی طنز رم شناخته می شود.

رئالیسم و فضیلت: لوسیلیوس رئالیسم و لحن قصه گویی را با توجه به دورنمایی موضوعات و برسی جزئیات واقعی موجودات، وارد هنرهای انعطاف پذیر رمی می کند و اینها را براساس یک سنت دیرینه که همانا تاثیرپذیری از آثار یونانی است را به معرض نمایش می گذارد. اگرچه لوسیلیوس در تاثیرپذیری و اقتباس از آثار هلنی به ویژه کمدی نویسی یونانی و فلسفه صبر و بردباری، محافظه کاری میانه رو، محتاط و دوراندیش است و همچنان در زمره هواداران پروپا قرص ارزش های سنتی رمی باقی می ماند. هر چند از نظر او فضیلت اصیل به صورت استثنایی در اشرافیت و به خصوص در اصالت طرفداران سیپیو تجلی یافته است. (بدون اینکه در پیش داوری ها و عقاید خاص نسل قبل احساس شرمندگی کند).

ایدئولوژی

ایدئولوژی لوسیلیوس رسیدن از کل به جز است. در یک نگاه گذرا برای نمونه، از دیدگاه او اولین جایگاهی که انسان باید بدان توجه کند، وطن است (کل) و پس از ان ترکیب خانواده (کل به جز) قرار دارد و تنها در مرحله سوم است که انسان باید به خود اهمیت دهد (جز). در این خصوصیت اخلاقی، لوسیلیوس به ما حکمت و خردی را می آموزد که می توان از آن به عنوان روحیه رمی نام برد و این متفاوت از آن روحیه رمی است که در آثار دیگر نخبگان این دیار دیده می شود، چرا که در بیشتر ادیبان و فرهیختگان این شهر به خصوص ترنس، فرهنگ هلنی و سنت ملی رمی به گونه ای تحسین برانگیز در هم ادغام می شود.

سبک

در پایان از نقطه نظر سبک باید گفت که شعر لوسیلیوس به واقع در تمام زمینه ها و اوزان شعری گسترده شده است. به طوری که وی در آثار خود تقریبا بیش از دیگر معاصرانش از گونه های مختلف زبان استفاده کرده است. هرچند این استفاده تنها در گویش های مختلف محدود می شود و او هیچگاه در آثار خود از کلمات تحقیر آمیز و جملات موهن استفاده نمی کند.

به علاوه وی لغات و ناآشنا و کم کاربرد را در کنار تکنیک های سخن سنجی به کار می گیرد.

اگرچه به اعتقاد منتقدان آثارش، لوسیلیوس در این مورد کار شگفت انگیزی نکرده است و تنها در قطعات خود از گفتاری که در کوچه و بازار، بنادر و اردوگاه های نظامی شنیده، بدون اینکه نگران شهرت و اشرافیت خود باشد و بدون غرور و نخوت استفاده کرده است.

در کل می توان درباره گایوس لوسیلیوس گفت که او سبک و قالب شعر مختلط الوزن لاتین را بنیاد نهاد و استفاده از حکایت، افسانه، وقایع نگاری، صنایع گریزی و گفت و گو را معمول کرد.