مارکوس والریوس مارسیال در سال 40 میلادی در شهر "بیل بیلیس" اسپانیا متولد شد. پس از پایان دوره تحصیلات مقدماتی در وطن، در سال 64 به رم رفت و تا وقتی که دوستانش "سنکا" و "لوکانوس" از صحنه ادبیات رم خارج نشدند، این شهر را ترک نکرد.

مارسیال پیش از آنکه وارد عرصه ادبیات شود، فعالیت های اقتصادی مداومی را با هدف افزایش دارایی های شخصی خود بطور جدی دنبال می کرد. درحقیقت فعالیت شعری خود را از سال 80 میلادی و زیر نظر تیتوس با هدف بدست آوردن عنوان افتخاری "کرسی خطابه نظامی" از طرف امپراتور آغاز کرد و در راه کسب منافع اقتصادی و شهرت اجتماعی هجونامه "کتاب نمایش ها" ( Liber de spectaculis) را درتشریح مراسم افتتاحیه کلوسیوم همان سال سرود.

موفقیت ادبی مارسیال، بدون در نظر گرفتن اهداف وی برای افزایش قدرت اقتصادی، تنها پس از سال های 84 و 85 و با انتشار هجونامه هایش اتفاق افتاد و این موفقیت تا سال 95 میلادی بطول انجامید.

مارسیال به دستور امپراتور "نروا" (Nerva) رم را به منظور بازگشت به وطن ترک کرد و هزینه های این سفر را "پلینیوس پسر" تقبل کرد. در اسپانیا و در "بیل بیلیس"، شهر محل زادگاهش از هدایای و عنایات یک بانوی بیوه ثروتمند با نام "مارسلا" بهره مند شد.

مارسیال در سال 101 میلادی آخرین کتاب هجونامه خود را منتشر کرد و تا پایان عمر یعنی تا سال 104 میلادی در حسرت رم افسوس خورد.

آثار:

از مارسیال یک مجموعه "لطیفه نامه" باقی مانده که متشکل از 12 کتابی است که به مرور بین سالهای 86 تا 102 منتشر شده است.

بدنه اصلی این کتاب که "کتاب نمایش ها" نام دارد، از یک کتاب دیگر و30 لطیفه تشکیل شده است و در ادامه این بدنه اصلی دو کتاب دیگر در مقوله حکمت در سال های 84 و 84 میلادی به آن افزوده شده است که "زنیا"( Xenia) و"آپوفورتا" (Apophoreta) نام دارند.

مارسیال زنیا را در تشریح هدایای دوستان و خویشاوندانش در جشن های خدای زحل سروده است.

بررسی هجونامه ها : سابقه، محتوا، ویژگی ها و ساختار:

اشعار مارسیال اصلیت شعر لاتین را دارند. در حقیقت تا قبل از مارسیال تنها "کاتولوس" نقش مهمی در برقراری تعادل میان فرهنگ یونانی و لاتین در تاریخ ادبیات رم ایفا کرده بود.

بنابراین می توان اینگونه بیان کرد که اشعار مارسیال برپایه بیان احساسات، ذوق ها و  شهوت ها (یعنی تم های زندگی شخصی) استوار شده است.

دراینحال باید پذیرفت که برخی از اشعار مارسیال اقتباسی از اشعار "لوسیلیوس"، لطیفه سرای عصر امپراتور "نرون" بشمار می روند. مارسیال در مرحله اول طراوت و شادابی شعر خود را رشد می دهد و در مرحله دوم نمادهای کمدی را با استفاده از انواع ویژگی های اجتماعی و برخوردهای فیزیکی به تصویر می کشد.

این سروده ها حس کمدی- هزل را در پس زمینه اجتماعی تداعی می کنند. بطوری که حتی در این عرصه از بسیاری از هزل های سنتی رمی نیز پیشی می گیرد.

همانطور که گفته شد، قدمت تولد اشعار هجایی لطیفه ای به عصر یونان باستان باز می گردد و پدر این شیوه ادبی، در شکل هنری تکامل یافته اش، "هومر" اسطوره سرای یونان است. باوجود این پیش از هومر نیز شواهدی دال بر اینکه شاعرانی چون "آرشیلوکوس" (قرن هفتم قبل از میلاد)، "آناکرونت" و به خصوص "سیمونیدس" ( قرن ششم قبل از میلاد) وجود دارد که نشان می دهند این شاعران نیز در این عرصه فعالیت هایی داشته اند.

نکات مهم درباره اثر:

1-     تم های این اثر بسیار متنوع و مختلف هستند، بطوری که برخی از اشعار ریشه های عمیقی در سنت دارند و برخی دیگر شخصیت ها را مدنظر قرار می دهند و به قول خود شاعر "مصرف جامعه در زمان" بوضوح در این اشعار دیده می شود.

2-     شاعر اغلب خود در مقابل قربانی لطیفه قرار می گیرد و شخص ثالثی که می تواند واقعی و یا خیالی باشد، به رفتار شخصیت آسیب می رساند.

3-     شخصیت هایی که در تیررس این لطیفه ها قرار می گیرند، سارقان، پزشکان خطرناک، طفیلی ها، کوته فکران و متقلبان جامعه روز رمی هستند. به همین منظور است که مارسیال خود را شاعری اخلاقگرا می داند.

4-     لطیفه های مارسیال بسیار کوتاه هستند و بعضی از آنها حتی از یک بیت تجاوز نمی کنند. اما اغلب بین 2 تا 10 بیت هستند. هرچند تعداد ابیات برخی از لطیفه ها نیز بیش از 20 و حتی 51 می رسد.

5-     وزن هایی که در این اشعار مورد استفاده قرار گرفته است نیز بسیار متنوع هستن. بطوری که می توان گفت تقریبا در تمام اوزان شعری سروده شده اند.