گایوس پلینیوس سسیلیوس معروف به "پلینی پسر" در سال 61 یا 62 میلادی در کومو متولد و در سال 112 یا 113 میلادی در گذشت.

 پلینی پسر فرزند یتیم "پلینی پدر" است که تحت قیقومیت دایی اش به منظور تحصیل در رشته فن خطابه به رم رفت و تحت تعالیم و آموزش "کوئینتیلیانوس" قرار گرفت.

خیلی زود خطابه در دادگاهها را آغاز کرد و با موفقیتهای چشمگیری مواجه شد و در فهرست افتخاراتش با کسب عناوین "رئیس خزانه" و "کنسول" در سال 98 به اوج رسید.

آثار و ملاحظات

ستایش نامه (Panegyricus): کتاب ستایش نامه که سرشناسان معاصرش جمع آوری کرده اند محتوی خطابه ای است که این خطیب برجسته در سال 100 میلادی رسما در حضور  امپراتور "ترایانوس" ایراد کرده است. این کتاب به ما ایم امکان را می دهد که درمورد کیفیت خطابه های رسمی پلینی قضاوت کنیم.

جملات این سخنور تراز اول مفصل، طولانی و پیچیده است هرچند تفکراتش دیوانه وار و در بعضی مواقع پیش پا افتاده و مبتذل به نظر می رسند. اما این بیان پیش پا افتاده با حفظ این نکته که در کل، وجود پلینی را نشان می دهد نیاز به بررسی بیشتر دارد. در واقع پیش از هرچیز کنایاتی که این خطیب در خطابه اش آورده است باید بر اظهاراتش چیره شود، چراکه در آن عصر زیاده و به وضوح سخن گفتن بسیار خطرناک بود. بنابراین اگر از این منظر  به این خطابه نگاه کنیم متوجه می شویم که پلینی همانند یک استاد واقعی علم بدیع به ظهور می رسد.

سخنانش برای مثال تصویری از امپراتور را نشان می دهد که دقیقا با روشی که ترایانوس آرزو داشت خود را به چشم مردم نشان دهد منطبق است. به طور خلاصه با "پلینی" خطابه به گونه ای از کار شعری تبدیل می شود و این دقیقا همان چیزی است که افلاطون در گذشته از آن می ترسید: اینکه می توان به استاد توهم و جنون تبدیل شد.

این مدیحه علاوه برآنکه تنها نمونه خطابه های رمی در عصر اول امپراتوری و نقطه آغاز ادبیات نوین لاتین است می تواند از منظر محتوا نیز حائز اهمیت باشد. آنهم در بررسی عصری که از همکاری میان امپراتور، سنا و "اکوئستورها" احیا و ساخته شده بود. بنابراین به نظر می رسد که پلینی با این رک گویی برای خود نوعی عملکرد تربیتی را برای این شاهزاده طلب می کند.

نامه ها (Epistulae): کتاب نامه ها در 10 دفتر گرد آمده اند که 9 دفتر اول به دست خود پلینی برای شورای دوستان "سکتیسیوس" جمع آوری و تنظیم شده اند. محتوی این نامه ها مضامینی خصوصی "برای خانواده" (Ad familiars) دوستان و خویشاوندان دارد. این نامه ها در عباراتی کوتاه به حوادث زندگی و خردمندی خطاب به "مارسیال، تاسیتوس و ...  که ارتباط نزدیکی با پلینی داشتند نوشته شده است.

دفتر دهم پس از مرگ پلینی گردآوری شده است و برخلاف 9 دفتر اول، نامه های رسمی به خصوص نامه های خطاب به امپراتور "ترایانوس" است.

در کل، کتاب "نامه ها" تصویری از انسانی صادق را نشان می دهد و کیفیت این کتاب کاملا با کتاب "ستایش نامه" متفاوت است.

این کتابها از نظر فرم شبیه به مدلی هستند که سیسرون به کار می گرفت. نوعی عدم اطمینان و متعادل سازی که که نویسنده به آن معتقد بوده است.

همچنین از کتابها این طور برداشت می شود که این خطیب برجسته تمایلات زیادی به مقولات عقلانی به خصوص فلسفه و علوم طبیعی داشته است اما با روح غیر حرفه ای و برخلاف آنچه که از یک دانشمند و یا متفکر حرفه ای انتظار می رود.

به علاوه، این کتابها نمونه ای جامع از فرهنگ انسانی آنگونه که در زمان پلینی رواج داشت را به ما ارائه می کند و همچنین می تواند یک بررسی فراخ، مهیج و جزئی شده را درباره زندگی امپراتور نشان دهد.

سرانجام با مقایسه کتابهای "نامه ها" ی اثر سیسرون و پلینی پسر و در فراسوی تفاوتهای شخصیتی دو مولف و اختلافات نقشهای سیاسی و بافتهای تاریخی و فرهنگی، ارزیابی میزان آزادی در روح رمی در این دو کتاب "نامه ها" امکانپذیر است.