قرون وسطی به دوره میان سقوط امپراتوری رم غربی در 476 تا 1492 گفته می شود. 1492 سال تحولات بزرگ تاریخ اروپا است. این سال، سال کشف قاره آمریکا، فتح اروپا توسط اعراب با سقوط "گرانادا" و مرگ "لورنزو ایل منیفیکو" در ایتالیا است.

تمام آثار ادبی که در این دوره تاریخی به ظهور رسیده اند عنوان "ادبیات قرون وسطایی" را یدک می کشند. این ادبیات از آثار مذهبی و نوشته های دین گریزی ساخته شده اند و عرصه مطالعات وسیع و پیچیده ای را در بر می گیرند. در حقیقت ادبیات قرون وسطی منشاء شکل گیری ادبیات مدرن به شمار می رود.

بخش اعظم مولفان و نویسندگان این عصر گمنام باقی مانده اند. این گمنامی تنها به دلیل فقدان اسناد در دسترس نیست بلکه همچنین به دلیل تفاوت در مفهوم نقش مولف با مفهوم مولف در دوره فعلی است. در واقع بسیاری از مولفان قرون وسطایی پدران کلسیا بوده اند که آثاری بدون نام از خود به یادگار گذاشته اند.به این ترتیب نام مولفان و نویسندگان بسیاری از متون مهمی که امروزه به دست ما رسیده اند گمنام باقی مانده اند و تنها از قرن یازدهم است که عموم مردم به شناختن نام مولفان علاقه مند شده اند.

ادبیات قرون وسطایی در قرون شانزده و هفده توانست تاحدی به هویت قرون میانه اعتبار بخشد.در واقع در دوره رنسانس از قرون وسطی با عناوین "دوره تاریک"، "دوره تاریک گرا" و "عصر بربرها" یاد می شد.

زبان

لاتین زبان کلسیای کاتولیک در دوره قرون وسطی است و بر اروپای غربی و مرکزی سلطه دارد و تنها نماینده زبان فرهنگی اروپای قرون وسطایی است. این زبان حتی از سوی مولفانی که در مناطقی ساکن بودند که توسط امپراتوری رم فتح نشده بودند نیز استفاد می شد. برای مثال زبان لاتین مورد توجه نویسندگان اروپای شرقی نیز قرار داشت. اروپای شرقی تحت نفوذ امپراتوری بیزانس و کلسیای اروتدوکس بود و زبانهای یونانی و اسلاوی بر این منطقه سلطه داشتند.

زبانهای عامیانه

در شرایطی که زبان لاتین روح و قلب نویسندگان دنیای فرهنگ و مذب قرون وسطی را تسخیر کرده بود، مردم برای سخن گفتن از زبان دیگری استفاده می کردند که تکامل یافته زبان لاتین بود.

این زبان که به "زبان عامیانه معروف است در کشورهای رومن به کار می رفت به طوری که مردم عامی این نواحی دیگر زبان لاتین را درک نمی کردند.

این مردم از گویشهای مختلف زبانهایی رومیایی استفاده می کردند و همزمان با رشد این زبانها آثار متعددی نیز به این زبانها نوشته شد. زبانهای ایتالیایی، پرتغالی، فرانسوی و اسپانیایی گونه امروزی زبانهای رومیایی هستند.

آثار

آثار تئولوژیک (الهی مذهبی) بیشترین متونی را تشکیل می دهند که در کتابخانه های قرون وسطایی پیدا می شدند. علت این مسئله سازماندهی و قدرت مذهب مسیحیت بود.به طوری که کلسیا به خصوص کلسیای کاتولیک هر آنچه را که به نوعی به مذهب ارتباط داشت حفظ می کرد و به این ترتیب باقی آثار محکوم به فنا می شدند. 

متفکران و فضلای بزرگی چون "تومازو داکویونو" (Tommaso d'Aquino)، "پیترو آبلاردو" (Pietro Abelardo) و "آنسلمو دی کانتربری" (Anselmo di Canterbury) بیشترین کتب الهیات و فلسفی را از خود به یادگار گذاشته اند. این بزرگان میراث "پگانیهای" عهد باستان و تئوریهای کلیسا را باهم آشتی دادند.

از دیگر شاعران این دوره زمانی "سن فرانچسکو د اسیزی" است.

وی و پیروان فرقه "فرانچسکانی" بیشترین آثار شعری قرون وسطی را سروده اند. Dies Irae (روز غضب) منسوب به "تومازو داچلانو" (Tommaso da Celano) و Stabat Mater (مادر ماند) منسوب به "ژاکوپون داتودی" (Jacopone da Todi) دو نمونه از سروده های مذهبی بسیار مهم این دوره هستند.

Dies Irae

نمایی از "روز غضب"

در اینجا بخشی از متن اصلی و ترجمه شعر Dies Irae (روز غضب) به عنوان نمونه ای از اشعار مذهبی لاتین قرون وسطی ذکر می شود: (ترجمه به فارسی از ایتالیایی انجام شده است)

 روز خشم روزی خواهد بود

که دنیای خاکی به خاکستری بدل خواهد شد

آنگونه که داود و "سیبیل" خبر داده اند

چنان وحشتی خواهد آمد

زمانی که قاضی از راه رسد

و هر چیزی را به سختی قضاوت کند

صور صدای بهت آور بنوازد

در میان گورهای دنیا

همگان به سوی پیشگاه الهی کشیده شوند

مرگ متحیر خواهد شد و طبیعت

زمانی که هر مخلوقی در رستاخیز دوباره زنده شود

برای جواب به قاضی

لوح محفوظ نوشته شود

در آن همه چیز آمده است

از آن دنیا قضاوت شود

و از این رو زمانی که قاضی خواهد نشست

هر چیز پنهان آشکار شود

هیچ چیز بی جواب نمانَد

...

آن روز، روز اشک بُُوَد

زمانی که از خاکستر برخواهد خواست

گنهکار برای مواخذه

خدایا! او را بیامرز

ای مسیح!

به آنها آرامش عطا فرما. آمین