گایوس والریوس کاتولوس که اولین شاعر رمی است که تنها در موضوع «عشق» به سرودن اشعار پرداخته است. وی در سیرسیون ورونا به احتمال زیاد د 84 ق.م متولد شد و در 54 ق.م درگذشت.  درباره زندگی کاتولوس هیچ بیوگرافی و اخبار روایی باستانی باقی نمانده است ودر واقع کارمه هایی که از این شاعر به دست ما رسیده است، اگرچه خود به تنهایی برای شناخت زندگی و شخصیت کاتولوس کافی نیست، با اینحال تنها منبع  مهم برای آشنایی با زندگی اش حداقل برای بازسازی ودرک شخصیت و حالات روحی او است.

کاتولوس در خانواده ای مرفه و اشرافی در منطقه گالی درحاشیه غربی آلپ (Gallias Salpins) منطقه ای در جنوب ایتالیا متولد شد.

پدرش بیش از یک بار از سزار در ویلای خود واقع د ر سیرسیون (در ساحل دریاچه گاردا) پذیرایی کرد. پس از آن در 60 ق.م به منظور ادامه تحصیل که در آن زمان از عادات نویسندگان جوان بود، به رم نقل مکان کرد. با عزیمت کاتولوس به رم، خانواده مرفه او مکانی مناسب پیدا کرد که در آن بتواند به کمک نویسنده جوان، ثروت خود را توسعه دهد. در آن زمان رم درگیر فرآیندهای تغییر حکومت بود. در حقیقت حکومت جمهوری رم روی خط زلزله قرار داشت و در مناقشات سیاسی و همچنین مناظرات اشرافی – ادبی رو به زوال گذاشته بود.

در این دوره کاتولوس که به سرودن شعر در وزن 9 پایه ای مکتب اسکندرانی روی آورده بود، با شخصیت بسیار معروفی چون کوئینتوس اوتنسیوس اورتالوس (Quintus Ortinsius Ortalus) سیاستمدار بزرگ و کورنلیوس نپوتس (Cornelius Nepotes) خطیب سرشناس رمی آشنا شد.

اما او با وجود این آشنایی ها هیچگاه به طور فعال وارد عرصه سیاست نشد و همیشه چه با  مهربانی، چه با لحن تمسخرآمیز و حتی با غضب، خشونت جنگ های داخلی آن سال ها به خصوص خشونت سزار وحامیانش را مورد انتقاد قرار می داد.

در میان این خشونت و آتش که به واسطه جنگ های ژولیوس سزار با دشمنانش به خصوص مائوراس (Mauras) دررم، پایتخت تمدن لاتین در گرفته بود، جوانی چون او، بانشاط و سرشار از آرزوها و در اوج لذت از ماجراجویی، با ورود به عالم اديبات از تجمل گرايي ، سردگمي مصرف گرايي و رفتار هاي عوام و خواص كه زندگي شهري آن زمان را تحت تاثير قرار داده بود ، دوري گزيد. هر چند كه به خاطر ترتیبی که یادگار استان محل تولدش بود، به طور طبیعی روحش از آسیب های رمی محافظت می شد. چرا که مردم ساکن سرزمین مادری اش به داشتن روحی سرزنش ناپذیر و بی خطا معروف بودند.

ملاقات بالسبیا (کلوریا): الهام بخش اصلی اشعارش، زنی به نام لسبیا است که شاعر با تمام وجود به او

علاقه مند بود، آشنایی آنها در 62 ق.م شاید در ورونا و به احتمال بیشتر در رم صورت گرفته است. نام واقعی این زن کلوریا است و به نوشته آپولئوس (Apuleius) در کتاب «درباره جادو» (De Magia) در دوران کودکی او را با نام لسبیا می شناختند. لسبیا که کاتولوس همیشه او را با «سافو» (شاعره یونانی) مقایسه می کرد، خواهر صلبی کلودیوس پولکروس (Clodius pulcrus) است. کلودیوس پولکروس (58 ق.م) شاعر و آشوبگر حزب مردم (Populares) بود که با سزار ائتلاف کرده و از دشمنان سیسرون به شمار می رفت. کلور یا همچنین همسر مورد علاقه کوینتوس متلوس سلر (Quintus Metellus Celer) کنسول ارشد رم در سرزمین های حاشیه غربی رشته کوه آلپ (بین 61 تا 62 ق.م) بود.

لسبیا زنی شیک پوش و با فرهنگ اما در عین حال آزاد در ارائه نظرات ورفتار بود. کاتولوس در اشعار خود، اشکال متفاوتی از حالات روحی او (چه در زمانی که تحت تاثیر عشق قرار داشته و چه در هنگام خشم و غضب) را به تصویر کشیده است. سرانجام این عشق پس از 5 سال به دلیل خیانت لسبیا به جدایی انجامید.

سفر به شرق: کاتولوس هنگامی که خبر درگذشت برادرش در تراوا را به او دادند، در رم بود. وی بلافاصله پس از شنیدن این خبر به ورونا بازگشت و ماه ها در آنجا ماند. اما از رم نیز خبرهایی می رسید که حکایت از خیانت لسبيا داشت. لسبیا در غیاب کاتولوس با ام. سلیوس روفوس (M.Celius Rufus) رابطه برقرار کرده بود، هرچند که سیسرون در کتاب Procaelius با نشان دادن کلوریا به عنوان زنی اجتماعی و از طبقه بالای اجتماع، بدعادت و فاسد، در برقراری این رابطه از روفوس دفاع می کند. شاعر جوان پس از دریافت این اخبار به بهانه اینکه نتوانست دوری از زندگی رمی را فراموش کند، به پایتخت بازگشت اما علت اصلی این عزیمت حسادتی غیرقابل دفاع بود، اما سرانجام تصمیم گرفت برای فراموش کردن این درد و رنج رم را ترک کند. شاعر در 57 ق.م با گایوس مهیوس، مجری قانون، در بیتینا آشنا شد وهمراه او به سرزمین های بسیار دور شرق سفر کرد.

کاتولوس جوان در آسیا وارد محافل خرمندان ومتفکران کشورهای شرقی شد و احتمالا در میانه سفر به منظور سرودن اشعاری در وصف مرگ برادر یکبار به وطن بازگشته است.

بازگشت و مرگ: کاتولوس در 56 ق.م از سفر آسیا بازگشت و در ویلای سیرسیون جایی که دو سال آخر زندگی اش را در آنجا گذراند، اقامت کرد. سرانجام او به نظر جسمی از یک بیماری ناشناخته و از نظر روحی به خاطر تجربه تلخی که از عشق داشت و همچنین دردی که از مرگ برادر می کشید در 54 ق.م درگذشت.

اثر: Liber تنها کتاب کاتولوس و شامل 116 کارمه (در مجموع در حدود 2300 بیت) است. این اثر نه براساس ترتیب زمانی و مکانی، بلکه براساس شیوه و سبک در 3 بخش گردآوری شده است ودر ادامه نیز یک نقد متنوع ومتفاوت از موضوعات و تم های شبيه   به هم آمده است.

تقسیم بندی کتاب:

کارمه 1 تا 60 : کارمه های چند پایه ای کوتاه هستند که کاتولوس آنها را Nugae نامیده است. این قطعات کوتاه اظهارات شاعر در باب گذر زمان و سرگرمی است.

در این ادبیات، شاعر ضمن اشاره به این موضوع که از اعماق وجود در شکنجه و آزار روحی قرار دارد، به کسانی که از شادی لذت می برند و پیرو جاودانگی هستند، تبریک می گوید. بیشتر وزن های این کارمه ها، عبارتند از 3 رکنی ایامبیک، کولیامبیک، قطعات سافیکی کوتاه، قطعات 7 پایه ای ایامبیک، کاتالیپتیک و آرکلیک.

کارمه های 61 تا 68 : این کارمه ها شامل اشعار بلند در وزن الژیاک (رئایی) شامل 2 شادنامه ازدواج (61 و 62) یک شعر غنایی (63) منظومه حماسی (64) سه مرثیه (65 تا 68) هستند. اوزان این اشعار بیشتر 6 پایه ای بوده و الهام گرفته از آثار سافو می باشد. معروف ترین کارمه، شماره 64 است که یک اسطوره حماسي  مربوط به آدریانا و بروزن ش پایه ای الژیاک است و یادآور دوران خوشبختی شاعر بالسبیا است.

قطعات 69 تا 116: این آثار نیز کارمه های کوتاهی با استفاده از کلمات قصار و لطایف است. این تم ها در کل از همان گروه اول اما در اوزان متفاوتی هستند.

درباره شاعر و اثرش: کاتولوس نام دقیق این کتاب را Libellus عنوان کرده است و همانطور که پیش از این گفته شد، گروه های اول و سوم این کتاب را Le Nugae نامیده است که به طور کامل در وصف عشق کاتولوس به لسبیا سروده شده اند. این بخش ها شامل 25 کارمه در قالب اتوبیوگرافی عاشقانه هستند و در حقیقت تنها منابع زندگی شناسی او به شمار می روند.

دیگر تم ها: به هرحال در این کتاب علاوه بر داستان عاشقانه میان شاعر و لسبیا می توان به تم های دیگری مثل مقایسه عادات بد شخصی و فضیلت عمومی، مناظرات اجتماعی و ادبی و حتی سیاسی و کارمه هایی با تم دوستی اشاره کرد. به علاوه کاتولوس در کتاب Liber به بررسی روابط عمیق خانوادگی نیز می پردازد که در این تم به طور حتم کارمه 101 که در نهایت تاسف درباره مرگ برادرش سروده از زیباترین کارمه های او به شمار می رود.

زبان: زبانی که کاتولوس در اثر خود استفاده کرده است، یک زبان اصیل و ادبی و ترکیبی از زبان یونانی گرای رمی وگویش های محلی و استانی است. زبان محلی تحت تاثیر زبان یونانی گرا قرار گرفته و به عنوان ابزاری با نشاط در موفقیت های گوناگون از تاثر عشق، از تمسخر تا توجه و از روابط عمومی با تم های مختلف سازگار می شود