سیسرون خطیب و متفکر بزرگ رمی، نهمین شخصیتی است که در دوره جمهوری رم باستان به بررسی زندگی و آثارش می پردازیم. مارکوس تولیوس سیسرون در 106 ق.م در آرپنیوم و در خانواده ای مرفه، فرهیخته و از طبقه متوسط بالا استان متولد شد. پدرش عضو دسته سلحشوران و مادرش از خانواده ای بود که چندین سناتور به رم آن دوران داده بودند. با وجود این سیسرون اولین کسی بود که از این خانواده وارد دنیای حقوق شد.

هرچند که این منصب را تنها از راه شکوفایی استعداد ذاتی به دست نیاورد و حمایت خانواده از دوران نوجوانی، دوستی ها و خویشاوندی با خانواده های اشرافی ومهم، از جمله علت های موفقیت او بود. پس از عزیمت به رم به دلیل تصمیم گیری های سیاسی و تاریخی با اهمیت، به خصوص فعالیت های حقوقی گسترده ای که در شدیدترین فشارهای سیاسی و اجتماعی انجام داده بود، موفق شد با کسب بیشترین آراء به عضویت حزب «مردم» درآید.

مطالعات: سیسرون مطالعات گسترده ای در عرصه سخن سنجی و فلسفه در رم انجام داد و تحت تعلیم و آموزش کارشناس حقوقی بزرگ رم، کوئینتوس موزیوس سیولاس (Quintus Muzius Scevolas) قرار گرفت و مستمع دقیق و کوشای مارکوس آنتونیوس (مارک آنتونی) و لیسینیوس کراسوس (Licinius Crassus) (معروف ترین خطیبان در بین مردم و سنا) شد. همچنین در منزل سیولاس توانست با اشرافیت روشنفکر رمی که در دایره سیپیو گرد هم آمده بودند، تماس بگیرد. روشنفکران دايره سيپيو از سوي شخصي عالي رتبه همچنين فرهنگ و ارزشهايي كه به آن گرایش داشتند، مورد حمایت و حفاظت قرار گرفته بودند.

این تفکر جوان، روح سیسرون را تحت تاثیر قرار داد. او که در اطراف خود چارچوب متحرک نویسندگان، شاعران، فیلسوفان و دستورياني  که از یونان آمده بودند را می دید، تصمیم گرفت از میان آنها کسانی را به دوستی برگزیند. او با آرکیاس شاعر، فیلسوفان ایوتوس و فلروس و حتی با فیلون لارسیاس، نماینده آکادمی جدید که در آموزش او بسیار موثر بود، دوست شد.

اولین حضور سیسرون در عرصه سیاست و دادگاه: سیسرون اولین مطالعات خود را در بررسی جنگ داخلی انجام داد و وارد دولت اکثریت پومپی استرابون و پس از آن سیلاس شد. البته این اتفاق پس از گذراندن دوره خدمت سربازی بود که برای تمام کسانی که می خواستند وارد عرصه سیاست شوند، اجباری شده بود.

سیسرون در 81 ق.م به عنوان وکیل وارد دادگاه شد و یک سال بعد از روسیوس ششم که متهم به پدرکشی بود، در مقابل دادگاه مهم رژیم سیلاس دفاع کرد و این محاکمه را به سبب موقعیت بالای اجتماعی موکل خود و احتمالا لطف کسانی که در شورا می خواستند نبوغ جوانی مثل او شکوفا شود، برنده شد.

وی بین 77 تا 79 ق.م به یونان و آسیا سفر کرد و در آنجا به مطالعه فلسفه و سخن سنجی (به منظور بهتر کرن زبان خود) پرداخت. در 75 ق.م کوئستور"1" (Questor) سیسیل شد. در 70 ق.م به دفاع از اتهام مردم سیسیل در مقابل حاکم سابق «ورین» پرداخت.

این پرونده تنها یک پرونده قضایی نبود و بیشتر جنبه سیاسی داشت. در سال 66 ق.م سیسرون نامزد پست پرایتور"2" (Praetor) شد. هرچند در این انتخابات بیش از اینکه آراء خانواده های اشرافی تعیین کننده باشد، رای مردم سرنوشت ساز بود.

سیسرون در زمان پرایتوری یک قانون مهم به نام «در باب قانون مانیلیا» (ProLege Manilia) به منظور رایزنی منطقه پومپی با قدرت های بزرگ شرق را به تصویب رساند. در آن زمان پومپی از مدت ها قبل با مهرداد درحال جنگ بود. اما طبقه اشراف با این قانون به دلیل ترس از این روند غیرمعمول، خصمانه برخورد کردند، با وجود این اجلاس مردمی از این قانون دفاع کرد و بنابراین قانون مانیلیا، به مرحله اجرا رسید. سیسرون در 63 ق.م کنسول شد و در همان سال علاوه بر این سمت مسوولیت دفاع از خطر توطئه سرجیوس کاتیلیانوس (کانیلتباریر) را با کمک دیگر اشرافی هایی که امیدوار بودند ماجرای سیلاس تکرار شود، به عهده گرفت که در این جریان با توطئه یک سناتور از مقام کنسولی عزل شد و حتی تا احتمال دستگیری نیز پیش رفت. پس از عزل او، سزار در 59 ق.م کنسول شد و حزب مردم نیز به رهبري پ.کلودیوس پولکروس

(P.Clodius Pulcrus)، سیسرون (کنسول سابق) را به اتهام قضاوت و صدور حکم بدون پرونده برای شهروندان، محکوم و با این امر موجبات خرسندی ائتلاف مثلثی (سزار، پومپی و کراسوس) را فراهم کرد. به طوری که همزمان با لشکرکشی سزار به گل (مارس 58 ق.م) سیسرون دوران تبعید خود را در یونان

می گذراند. درهر حال سیسرون پس از مدتی به رم بازگشت و در پی محکم کردن روابط خود با این 3 نفر برآمد. در واقع موقعیت حاد فعالیت های سخنوری او در جمهوری که به واسطه جاه طلبی و لگام گسیختگی سردمدارانش رو به اضمحلال بود، وی را مجبور به چنین کاری کرد. در 55 ق.م سیسرون کتاب «در باب سخنوری» و در 51 ق.م کتاب «در باب جمهوری» را نوشت و در همان سال حاکم کلیکیه (شهری در ترکیه امروزی) شد. در ادامه جنگ داخلی، یعنی در 49 ق.م وارد سنا شد و در این زمان از همسرش ترنسیا جدا شد و با پوبیلاس ازدواج کرد. در 45 ق.م دخترش تولیاس درگذشت و سیسرون که در یک حالت عمیق افسردگی قرار داشت، تصمیم گرفت از عرصه سیاست کناره گیری کند و بنابراین شروع به نگارش و تدوین مجموعه ای طولانی از آثار فلسفی کرد. در 44 ق.م سزار مرد و با مرگ او، سیسرون دوباره به زندگی سیاسی بازگشت و مبارزه با آنتونیون (فیلیپیوس) را آغاز کرد. اما پس از عقب نشینی اکتاویانوس در مقابل پومپی، بار دیگر نام سیسرون وارد لیست تبعیدی ها شد وکمی بعد از این اتفاق زیر ضربه های قاتلان اجیر شده توسط آنتونیوس در فورمیا در 43 ق.م کشته شد.

خطابه ها

در باب سخنوری: سیسرون این کتاب را 55 ق.م به رشته تحریر در آورد. این مجموعه در واقع شامل سه کتاب در خصوص گزینش مطالب، نظم و ترتیب، طرز بیان، حافظه وایراد سخن است.

برای روسیو آمرینو (Pro Roscio Amerino): در 80 ق.م و یک سال پس از آنکه وکیل شود، این خطابه را در دفاع از روسیو آمرینو نوشت. پدر روسیو به دست دو تن از خویشاوندانش کشته شده بود ولی آمرینو متهم به پدرکشی شد.

ویریناها (Verrinae): خطابه ایست که سیسرون در 70 ق.م در پرونده اختلاف سیسیلی ها و ویره حاکم سابق این منطقه آماده کرد.

در باب قانون مانیلیا (ProLege Manilia): در 62 ق.م سیسرون این خطابه را به منظور دفاع از تابعیت رمی آرکیاس شاعر ایراد کرد.

برای سستیو (Pro Sestio): در 57 ق.م سیسرون به یونان تبعید شد و در 56 ق.م به رم بازگشت و در دفاع از سستیو که همچون خود سیسرون به جرم فعالیت های خشونت طلبانه از سوی کلودیوس پولکروس و میلون متهم شده بود، این خطابه را نوشت.

برای سلیو روفو (Pro Celio Rufo): این خطابه را سیسرون در دفاع از مارکوس سلیو روفو که از دوستان سیسرون بود، تدوین کرد. سلیو که عاشق کلودیا (خواهر کلودیوس پولکروس و احتمالا لسبیا معشوقه کاتولوس) بود، با نیرنگ کلودیوس متهم به توطئه شده بود.

برای میلون (Pro Milone): این دفاعیه را در 52 ق.م به منظور دفاع از آنيوس میلون که به جرم قتل محکوم شده بود، آماده کرد. این دفاعیه از جمله شکست های سیسرون به شمار می رود.

خطابه هایی برای سزار (Orazioni Cesariane): بعد از پیروزی سزار، سیسرون هدایایی کسب کرد. به همین دلیل و به امید بازیافتن موقعیت سیاسي و حقوقی خود این خطابه را برای سزار بین 46 تا 45 ق.م نوشت.

فیلیپیکها (Fillippicae): بعد از مرگ سزار، برای کاهش سنا به قدرت درباره جنگ با آنتوینوس، سیسرون در 44 ق.م فیلیپیکها را منتشر کرد. فیلیپیکها در واقع نامی است که سیسرون از سخنرانی های دموستن گرفته است و شامل 14 خطابه بر علیه مارک آنتونی (آنتونیوس) می باشد.

بروتوس (Brutus): سیسرون این کتاب را در 46 ق.م برای دوستان خود آتیکوس و بروتوس که دو تن از خطیبان رمی بودند، نوشت و در آن تاریخ سخنوری رم و نقدهایی در این باره را عرضه کرد.

آثار سیاسی:

در باب جمهوری (De Republica): این مجموع بین 54 تا 52 ق.م و در 6 کتاب درباره دولت نوشته شده است و سیسرون در این کتاب از تفکرات افلاطون درخصوص دولت و حکومت بسیار بهره جسته است.

در باب قوانین (De legibus): این کتاب نیز احتمالا در 6 دفتر در 52 ق.م تدوین شده که تنها 3 کتاب آن باقی مانده است و در آن اطلاعاتی درباره قانون واقعی و نظریه قانونی زمان ارائه می شود.

آثار فلسفی:

پارادوکس تاریخی (Paradexa staicorum): این کتاب که در 46 ق.م نوشته شده است اطلاعات دقیقی درباره فلسفه سخن سنجی عرضه می کند.

هورتنسیوس (Hortensius): مکالمه ای در باب فلسفه است که تنها بخش کمی از آن باقی مانده است.

آکادمی (Accadenica): سیسرون این کتاب را در 45 ق.م نوشت که همچون کتاب هورتنسیوس یک اثر گفت و گويي است که در دو زمان کامل شده است.

سیسرون کتاب اول را در 2 گفت و گو که بین کاتولوس و لوکولوس انجام شده، تنظیم می کند و کتاب دوم که خود متشکل از 4 دفتر است شامل مکالمات شخصیت های بزرگ دیگر مثل آتیکوس و مارون می باشد.

3 گفت و گو در موضوع مذهب و الهیات:

در باب ماهیت خدایان (De natura deorum): سیسرون این مجموعه را در 3 کتاب برای بروتوس در رد الحاد نوشته است و مکاتبات اپيکوری، رواقی و خداشناسی را در آن مورد بررسی قرار می دهد.

در باب الوهیت (De divinatione): در 2 کتاب و در باب الوهیت نوشته شده است.

در باب سرنوشت (De fate): در این کتاب سیسرون به بررسی مشکلات میان قضا و قدر و آزادی می پردازد.

پی نوشت ها:

1- کوئستور: مامورانی که در دوران پادشاهی، قاضی و دستیارکفسول ها در کشف جرم و جنایت بودند.

2- پرایتور: پرایتور یکی از عناوین کنسول ها بود و بعدها عنوان اداره کنندگان امور قضایی شد.