درباره زندگي هوراس، شاعر غنايي سراي دوره آگوستوس در رم باستان، به دليل بيوگرافي كه اسونتنيوس درباره او نوشته است، همچنين به واسطه آثار خود هوراس كه در آنها به طور متناوب از زندگي خود روايت ميكند، اطلاعات كافي در اختيار داريم. كوئينتوس هوراتيوس فلاكوس (هوراس) فرزند يك برده آزاده شده، در 65 ق.م در ونوزا متولد شد. پدرش از راه خريد وفروش توانسته بود ملك كوچكي براي خود و خانوادهاش تهيه كند و از آنجا كه به آينده هوراس توجهي ويژه داشت، او را به يكي از بهترين مدارس دستور زبان و سخن سنجي رم فرستاد. به همين دليل هوراس همواره در طول زندگي از پدرش به عنوان يكي ازبهترین پدرها ياد كرده است.
در رم در كنار ديگر دانشآموزان به شاگردي اوربيليوس درآمد. در 20 سالگي به منظور ادامه تحصيلات خود به آتن رفت. اما شاعر به خاطر تواضع و فروتني كه داشت هميشه زيردست ديگران قرار ميگرفت و اين مساله او را به شدت آزاد ميداد. هوراس در جواني ايدئولوژي جوانان جمهوريخواه رمي كه در مدارس سخن سنجي تحصيل ميكردند و در غم بازمانده از دوران جمهوري غوطه ور بودند را ميپسنديد.
شاعر در 42 ق.م در نبرد تاريخي فيليپيكها كه ميان برتوس و كاسوس، دو خودكامه بزرگ، در گرفته بود شركت كرد. اما در سال 41 ق.م در پي عفو سياسي اكتاويانوس از جنگ معاف شد و به رم بازگشت. اگرچه عضو سياسي به معناي مصونيت سياسي نبود و هوراس پس از بازگشت به رم متوجه شد كه ملك كوچك پدرياش در ونوزا توسط سربازان اكتاويانوس مصادره شده است و به اين ترتيب او مدتي طعم تلخ فقر را تجربه كرد.
ملاقات با ويرژيل و ميسيناس:
در ادامه،همراه با ويرژيل به منظور مطالعه تفكر اپيكوري به ناپل رفت و در مدرسه سيسرون به تحصيل در اين رشته فلسفي پرداخت.
هوارس فعاليت شعري خود را با اپودها و اشعار مختلف المضمون در 39 ق.م و از زماني كه به واسطه ويرژيل با ميسيناس آشنا و وارد دايره ادبي او شد، آغاز کرد. آشنايي او با ميسيناس در كمتر زماني تبديل به دوستي بسيار نزديكي شد. دوستي كه هيچگاه بدگوييها و تفرقهافكنيهای ثروتمندان رمي زمان نتوانست آن را از هم گسيخته كند. اين دوستي تاحدي بود كه حتي احتمالا ميسيناس در 33 ق.م مزرعهاي به پاس حسن نيت به هوارس بخشيده است.
زماني پس از آشنايي با ميسيناس، هوراس كه در زمان جواني طرفدار تفكرات جمهوريخواهان بود، به ايدئولوژي جواني خود پشت كرد و در جرگه طرفداران آگوستوس وارد شد. به طوري كه حتي آگوستوس با چاپلوسي به او مكاني رنج براي نوشتن آثارش هديه كرد، اما هوراس در نهايت ادب و نزاكت و در عين حال قاطعانه پيشنهاد آگوستوس را رد كرد، با وجود اين همواره شاهزاده رادرتحقق بخشيدن طرحهاي سياسي و ادبياش ياري ميكرد.
شاعر در 20 ق.م انتشار كتاب «نامهها» را آغاز كرد و در 17ق.م اثر «ترانههاي پيروزي» را در بزرگداشت آپولو و دايانا (برادر خورشيد، خواهر ماه) خدايان يوناني و به مناسبت جشنهاي پيروزي كه آگوستوس اعلام كرده بود، نوشت و در 8 ق.م 4 كتاب مجموعه «اودها» (چكامهها) را تكميل كرد.
مرگ:
در سپتامبر 8 ق.م ميسيناس مرد و هوراس احساس كرد كه بهترين دوست خود را از دست داده است. غم از دست دادن ميسيناس باعث شدت يافتن بيماري خونريزي مغزياش (كه مدت 5 تا 6 سال شاعر را رنج ميداد) شد و چندماه پس از ميسيناس هوراس نيز درگذشت. او را در كنار قبر دوست و حامياش و به گفته خود او نيمي از روحش به خاك سپردند.
آثار:
مقدمه:
فعاليت شعري هوراس براساس طرحها و مقاطع مختلف به 3 دسته تقسيمبندي ميشود: 1- طنز 6 پايهاي 2- شعرايامبيك 3- شعر غنايي. اين سبكها در كل در 3 مرحله با توجه به تكامل فرهنگي شاعر و شرايط سياسي رم جاي ميگيرد.
مرحله اول: از 43 ق.م تا 30 ق.م و مربوط به دوران جواني شاعر است. زماني كه مشغول تنظيم اپودها و اشعار متنوع قديميتر خود بوده است.
مرحله دوم: از 30 ق.م تا 23 ق.م بوده و در زمان تنظيم 3 كتاب اودها (چكامهها) است در اين هنگام هوراس به بررسي گويششناسي پرداخته و به درگيريهاي سياسي توجهي خاص داشته است كه به وضوح اين تفكرات را در طنزهاي پاياني خود نشان ميدهد. لحن اشعار هوراس در اين دوره ميانه رو و ملايمتر ميشود و بيشتر به سرودن اشعار غنايي ميپردازد. در واقع در اين زمان است كه شاعر خود را كشف ميكند و تكنيك جهاني اشعارش را مييابد.
مرحله سوم: از 23 تا 13 ق.م مربوط به زمان صلح عمومي آگوستوس است. در اين دوره 2 كتاب از نامهها، ترانههاي پيروزي و كتاب چهارم مجموعه چكامهها را ميسرايد. به منظور درك بهتر آثار از نقطه نظر محتوايي و بررسي كليدهاي زندگي هوراس از ديدگاه انساني و شعري، اين آثار را براساس ترتيب زماني انتشار مورد ارزيابي قرار ميدهيم.
اپودها (Epodi): هوراس اين كتاب را بين سالهاي 41 تا 30 ق.م در 17 بخش سروده است و به دليل اينكه اين اشعار وزن ايامبيك در مكتب اسكندراني دارند، هر يك از بخشها را «ايامبي» نامگذاري كرده ودر كل عنوان Epodon Liber را براي كتاب برگزيده است كه براساس دست نوشتههاي خود شاعر و شايد از قرن سوم پس از ميلاد به طور مختصر اپودها ناميده ميشود.
در واقع اشعار 2 پايهاي ايامبيك را اپودي مينامند. اپودها شامل 4 شعر طنزآميز (اشعار 4، 6، 10، 12) دو شعر ترسناك درباره زني جادوگر (اشعار 5 و 17) يك شعر درباره پيروزي آگوستوس در مقابل آنتونيوس و ملكه كلئوپاترا در دماغه اكتيوم در شمال غربي يونان (شعر 6) دو شعر با يادآوري وحشت از جنگ داخلي (7، 16 ) و يك شعر هم در توصيف از شاديها و لذات زندگي روستايي (شعر 2) است.
اشعار مختلف المضمون (Satire): خود شاعر عنوان Sermones را براي اين كتاب كه به زبان عاميانه و محاورهاي نوشته، برگزيده است، اين اشعار در وزن 6 پايهاي سروده و در 2 كتاب گردآوري شده است. كتاب اول بين 35 تا 33 ق.م در 10 بخش و كتاب دوم در حدود 30 ق.م در 8 بخش تصنيف شده است.
اين كتاب شامل قطعات محاورهاي در موضوعات مختلف است كه هوراس تحت تاثير لوسيليوس آنها را سرود. در كتاب اول شمارههاي 1 تا 3 درباره ميانهروي و بردباري، شمارههاي 4، 6 و 10 دفاعياتي از خود شاعر و شعرش، شماره 5 در روايت سفر شاعر همراه با ميسيناس به برونديپسيوم، شماره 7 و 8 مجموعهاي از حكايات و شماره 9 نقل برخورد شاعر با يك آدم پرحرف است. در كتاب دوم كه به شيوه تك گفتاري و گفتوگويي سروده شده است شماره يك دفاعيه از خود شاعر، شمارههاي 2 و 6 در تعريف از سادهزيستي و شماره 8 درباره بدسليقگي ثروتمندان است.
چكامهها / اودها (Carmina / Odi): دستور شناسان عنوان چكامهها (Carmina) را براي اين اثرهوراس، كه در 4 كتاب گردآوري شده است، انتخاب كردهاند. 3 كتاب اول شامل 88 اود كه به ميسيناس تقديم شده در 22 ق.م منتشر شدهاند. تاريخ انتشار كتاب چهارم شامل 15 اود، در 14 يا 13 ق.م است. هوراس كتاب چهارم را پس از سالها به درخواست آگوستوس به مناسبت جشنهاي پيروزي «دروس» و «تيبريوس» در مقابل «رتيس» و «ويندليسيس» سرود. در مجموع كتاب چكامه شامل 103 اود است كه بيشتر از اينكه غنايي باشند، تفكرانگيز هستند، هوراس اين اشعار را به پيروي از سافو، آلسيوس، سيمونيدس، كاليماكوس، پيندار، آركيلولوس و آناكرئون سروده است. موضوعات اين مجموعه، متنوع و در مقولات دعوت، وداع، طبيعت، لذت عشق، اعتبار ملي و نيايش است. به طوري كه در كتاب اول بيشتر به اشعار غنايي درباره عشق، در كتاب دوم به موضوعات اخلاقي، در كتاب سوم به وطن دوستي و در كتاب چهارم به ستايش از اگوستوس و خانوادهاش ميپردازد.
نامهها (Epistole): نامهها بر وزن 6 پايهاي در 2 كتاب گردآوري شده است. كتاب اول كه در 20 ق.م انتشار يافته شامل 20 بخش بوده و به ميسيناس تقديم شده و از 2 نامه كتاب دوم يكي را آگوستوس در 14 يا 13 ق.م و ديگري را فلوروس در 18 ق.م نوشته است. به استثناي نامههاي 8، 5، 3 و 9 كه شخصي هستند، هوراس بقيه نامه را خطاب به عموم مردم نوشته است. نامههاي كتاب اول در موضوعات آداب، اخلاقيات و خوشبختي و نامههاي كتاب دوم سرشار از امثال، كلمات قصار و بذلهگويي است.
ترانههاي پيروزي (Carmen Saeculare): هوراس اين ترانهها را در 17 ق.م به مناسبت جشن بزرگ ملي كه آگوستوس اعلام كرده بود، سرود.هوراس در اين اشعار به ستايش از آگوستوس و رم ميپردازد.
هنر شاعري (Arts Poetica): در پايان كتاب دوم نامهها، هوراس در 17 ق.م يا 13 ق.م نامهاي به" پيسوها" با عنوان هنر شاعري اضافه ميكند. اين نامه كه به دو جوان رمي به نام پيسو نوشته شده است، بر وزن 6 پايهاي است. اما چه از نظر ماهيت و چه از نظر طولاني بودن شعر با ديگر نامههاي اين مجموعه متفاوب است.
اين اثر سرشار از تفكرات ارسطويي در باب هنر شاعري بوده و به بررسي يگانه مشكل آثار هنري در ارتباط ميان محتوا و فرم به خصوص در آثار دراماتيك ميپردازد. اين كتاب ضمن توصيه به مطالعه الگوهاي يوناني، عقل سليم را پايه نگارش خوب ميداند. بسياري از عباراتي كه در اين كتاب به كار رفته است، بعدها زبانزد منتقدان شد كه از جمله ميتوان به اصطلاحات «شاه بيت»، «آراستگي و پيراستگي» و «آغاز مطلب از ميانه موضوع» اشاره كرد.
ايدئولوژي هوراس:
هوراس فيلسوف نيست، همچنين نميتوان او را داراي يك نظام فكري منسجم دانست، او حتي در مذهب هم جز اينكه به خدايان رمي و فناناپذيري اعتقاد ندارد، در مقوله ديگري صاحب سخن نيست. در زمينه حكمت علمي، عقايد او به دليل ميانه روي ذاتياش، تركيبي از مكاتب اپيكوري و رواقي است كه با پيروي از محافظه كاري افلاطوني از تندروي هر دو ميكاهد.
سبك:
اگرچه شهرت هوراس به دليل اشعار غنايي و نقدهاي ادبي اوست. اما طنز ملايم مشخصترين ويژگي آثارش به شمار ميآيند، به طوري كه ميتوان گفت: خوش مشربي، بذلهگويي، رافت و بردباري در ذات شعر او نهفته است. هوراس به شدت پايبند آراستن و پيراستن شعر است و در سرودن اشعارش از وسواس فوقالعادهاي برخوردار است. در واقع اشعار او از نظر فني بيهيچ شبههاي از هرگونه ايرادي مبراست.
