آثار

ناویوس در مجموع 34 کمدی و 6 تراژدی نوشته است که تنها تعداد کمی از آنها موجود است.

آثار نایوس دارای وزنی آزادتر و زبانی شاد و زنده تر از آثار لیویوس آندرونیکوس (اولین ادیب لاتینی) است.

وی همچنین نخستین شاعر بزرگ رمی و نخستین نمایشنامه نویس لاتینی است که موضوعات آثارش را از سرزمین رم الهام گرفته است.

از ناویوس دو پرایه تکست (/Preatexte تراژدی ها سازگار با رم را به این نام می خوانند) در دست است که عبارتند از: «رومولوس (/Romolus اسطوره ساخت شهر رم) و کلاستیدیوم (/Clastidium جشن مارکوس کلادیوس مارسلوس که در نبرد با همتای خود در جنگ کالیاس به پیروزی رسید).

به علاوه حداقل 6 تراژدی اسطوره ای با عناوین زیر دارد:

1ـ اکوئوس از تراوا (داستان مورد علاقه رمی ها)

2ـ لوژیون (افسانه دیگری در ارتباط با مصیبت تروا)

3ـ هکتور منفعت رسان

4ـ افینجنی (احتمالا یک افینجنی در تائورید)

5ـ دانائه

6ـ لیکورگوس (تصویر نمایی از پیروان دیوژن که بی شک در ارتباط با گسترش فرقه باخ در ایتالیایی شمالی و لاتزیو در طی دهه های آخر قرن سوم بوده اند).

همچنین از او یک کمدی با عنوان «دختری از تارانت» به جا مانده است هر چند حداقل 27 عنوان (حداکثر تا 36 اثر) کمدی دیگر نیز نوشته که متاسفانه فقط در حدود 80 بخش کوتاه از مجموع 125 قطعه مختلف از این 27 عنوان باقی مانده است.

ناویوس کمدین و تژادی نویس

ناویوس در عرصه تئاتر یک ابداع کننده بود. وی برای نخستین بار با آزادی بیان و تفکر، نمایشنامه های خاص رمی را به رشته تحریر در آورد. همچنین برای اولین بار با روشی سیستماتیک و نظامند توانست کمدی هایی فراتر از نمونه های یونانی خلق کند.

این کمدی ها که ترکیبی از عناصر و صحنه ها بودند، شانس بسیاری در موفقیت آثار تئاتر لاتینی داشتند. به طوری که می توان گفت، وی در حقیقت بیشتر در اشعار کمدی سرآمد است تا تراژدی. ناویوس تخیل را وارد طرح های داستانی خود و به خصوص در زبان ادبی منحصر به فرد خود کرد که به اعتقاد بسیاری در این مورد آثارش را می توان با متن های پلائوس (دیگر نویسنده برجسته رمی) مقایسه کرد. در واقع ناویوس در این عرصه پس از «پلائوس» و «ککلیوس استازیوس» در جایگاه سوم قرار داشته است. اما مهمترین اثر ناویوس، جنگ کارتاژی (Bellum Poenicum)، مربوط به جنگ کارتاژی است که به صورت ساتورنی، احتمالا دردوران پیری، در حدود 209 ق.م (هنگامی که ایتالیا بزرگترین بخش اشغالی توسط ارتش آینبال بود یا توسط نظامیان کارتاژی مورد حمله قرار می گرفت)، نوشته است. ناویوس این اثر را که در آن زمان یعنی قرن دوم قبل از میلاد در 7 کتاب گردآوری شده بود، در حدود 4 هزار تا 5 هزار قطعه گوناگون در موضوعات مختلف مربوط جنگ کارتاژی سرود و می توان گفت که این اثر اولین نمونه داستان حماسی رم است.

با وجود این، اندیشه شاعر رمی تنها به سرودن شعر در وصف جنگ کارتاژی محدود نمی شود، بلکه وی با یک جهش زمانی به ما قبل تاریخ رم نیز می پردازد و به عنوان مثال اشعار خود را درباره داستان انئا، بنیانگذار شهر رم و داستان عاشقانه اش با ملکه دیونه (Dione) بنیانگذار کارتاژ اختصاص می دهد. در این داستان دراماتیک، هدف ناویوس از نمایش به مصاف طلبیدن کارتاژی توسط رم این است که نشان دهد سرنوشت این هماوردی مهلک از رم رقم خورده است. این القای حماسی در سال های تاریک جنگ دوم کارتاژی از اهمیت ویژه ای برخوردار بود. این تفکر شاعر نشات گرفته از مدل یونانی بود که به طور بنیادی تحت تاثیر فرهنگ رمی قرار داشت، چنانکه می توان گفت، ناویوس در اثر «جنگ کارتاژی» چندان از ادبیات سنتی یونانی فاصله نمی گیرد. در این اثر داستان جنگ و روایت سفرها، تقریبا به صورت نمادینی همچون داستان های اودیسه و ایلیاد هومر در هم آمیخته می شود و در ادامه روایت این داستان، اسطوره بنیان رم و تاریخ معاصر عصر ناویوس با یکدیگر مقابله می شود. همچنین در حالی که «اودیسه» ترجمه لیویوس به روش خاص وی در ترجمه آزاد، تحت تاثیر سنت رمی قرار گرفته است، در سروده های ناویوس نقطه نظرهای دقیق تری از ترکیب و ادغام فرهنگ رمی و یونانی به چشم می خورد که این اثر را به طور ریشه ای تری رمی تر از اودیسه لیویوس می کند. رم در این اثر، شهری است که برای حفظ وجود و ماهیت خود می جنگد و تاکید شاعر بر این نکته، ستایش تاریخی قهرمان ملی و عرق ملی گرایی هموطنان ناویوس را بر می انگیزد و این تراژدی را به گونه ای بسیار نمادین مظهر غرور جدید و آگاهانه هویت ملی رمی ها می کند.

به هر ترتیب به جرات می توان ناویوس را به عنوان اولین ابداع کننده و پیشگام در سبک سازی حماسی و استفاده از عناصر اسطوره ای مذهبی در داستان دانست. این پیشگامی تا به اینجاست که وی ویژیل حماسی و سیسرون ستودنی را نیز تحت تاثیر قرار می دهد.