آثار کوتاه:

از آثار کوتاه انیوس می توانیم اشاره کنیم به:

تراژدی ها: حداقل 22 عنوان و  تنها در حدود 400 بخش کوتاه از آثار تراژدی وی در دست است. بخش اول این آثار شامل داستان های جنگ تراوا است که عبارتند از: آشیل، ایاکس ،اسکندر (نامی که چوپانان به پاریس برادر هکتور داده بودند) رستگاری هکتور، افینجی، هکوباس، آندرومدا زندانی جنگی، تالاموس و تله فوس.

بخش دوم، روایت های افسانه ای با موضوعات مختلف هستند: آلکمئو، آندرومدا (Andromeda)، آتاماس (Athamas)، کریسفونتس، ملانیپا (Melanippa)، ارکتوئوس (Erechtheus)، اومندیس (Eumenides)، مدئای شاد، نمئا (Nemea)، فوئه نیکس (Phoenix) و تیستس (Thyestes) که این عناوین و موضوعات بدون شک از آثار اوروپیدوس برگرفته شده است.

بخش سوم شامل 2 تراژدی تمام رمی (Praetextae) است، به نام های آمبراجا که به فولویوس نوبیلیوروس، فاتح این شهر تقدیم کرده و دیگری سابینا (Sabinae) می باشد که افسانه های موش صحرایی است.

کمدی ها: در حقیقت انیوس در این عرصه از اقبال زیادی برخوردار نبود. چه از طرف عوام، چرا که نتوانستند خود را با آثارش وفق دهند و چه از طرف و خواص، چرا که این آثار باید با آثار پلائوتوس سنجیده می شد. به هر حال 2 عنوان کمدی از او باقی مانده است که عبارتند از: دختر رستوران دار و پهلوانی پانکراس (آیینی ورزشی که ترکیبی از نبرد تن به تن و مشت زنی بوده است).

داستان های کوتاه با موضوعات فلسفی: 3 داستان کوتاه با موضوعات فلسفی از وی به ثبت رسیده که از آنها بخش های کمی باقی مانده است. این آثار عبارتند از: اپیکارموس (Epicharmus) در قالب قطعات هفت هجایی، پروترپتیکوس شامل اندرزهای فلسفی در قالب یک داستان کوتاه منظوم هفت هجایی در موضوع پند و امثال اخلاقی است. هئوهمروس (Heuhemerus) که روابط آیینی را در قالب نثر بیان می کند.

ساتورانه (Saturae): شامل 4 کتاب در موضوعات مختلف است که از آنها تنها 70 قسمت کوتاه باقی مانده است. این اثر احتمالا مجموعه ای از موضوعات فلسفی و ادبیات است و در وصف و ستایش «سیپیو از آفریقا»، فاتح جنگ «زاما» به رشته تحریر در آورده شده است.

آثار گریزگرا شامل: هدیفا جیتکا (Hediphagetica) با موضوع روش های مناسب و آداب غذا خوردن و سوتا (Sota) روایتی طنز به سبک سوتایی (سوتا شاعریونانی قرن سوم قبل از میلاد) است.

مهمترین اثر انیوس

آنالس (Annales) مهمترین اثر انیوس به شمار می رود. در واقع این اثر یکی از معدود آثار نوشته شده در دوره جمهوری بوده و شعرهای حماسی است که در 18 کتاب گردآوری شده است. عنوان آنالس بدون شک از اسم آنالس ماکسیمی (Annales Maximi) گرفته شده است. این شخص مسوول ثبت، بررسی و تحلیل حوادث سالانه بوده است. انیوس این اثر را در مرحله نخست در 15 کتاب گردآوری کرد و بعدها سه کتاب آخر را بدان افزود. این کتاب را به طور خلاصه می توانیم از نظر بررسی موضوعی به بخش های زیر تقسیم کنیم (بررسی کتاب هایی که باقی مانده است):

کتاب اول: داستان روملو (Romolo) در مبارزه با رمو (Remo) برای تاسیس شهر رم.

کتاب دوم: دیگر پادشاهان رم

کتاب سوم: گذری از سرزمین های جمهوری و جنگ در مقابل پیروس (Pirus)

کتاب هفتم: نیمی از این کتاب را پیشگفتار و نیمی دیگر را بیانات منظوم تشکیل داده است.

کتاب هشتم: جنگ های کاتاژی در مقابل مقدونیه، سوریه و اتولی.

تراژدی ها / کمدی ها: انیوس نمایشنامه های زیادی را چه دراماتیک، چه کمدی نوشت، در واقع وی آخرین شاعر لاتین است که به هر دو بخش کمدی و تراژدی به طور همزمان می پردازد.

او به ارائه سبک در آثارش و تاکید بر حالت رقت بار و ترحم انگیز آثار دراماتیک توجهی ویژه دارد. بازسازی پیچیدگی های مدل های کلاسیک به او این اجازه را می دهد که به خلق صحنه های موثر و قوی تر کردن عناصر دراماتیک نمایش بپردازد. به علاوه انیوس پایه گذار حضور احساسی بازیگران در صحنه بود، به طوری که تراژدی همایش در تماشاگر عام روانشناسی قدرت هویت سازی با شخصیت های داستان ا برمی انگیزد.

داستان های حماسی

انیوس همچون ناویوس، به خصوص به توسعه داستان های حماسی و حماسه های تاریخی پرداخت. آثاری که انیوس پس از پیروزی در جنگ دوم کارتاژی خلق کرد، نشان دهنده هویت تاریخی رم و بدون فاصله و ترتیب زمانی است.

همچنین از نظر عقلانی، انیوس در مجموع نمی خواهد تعادلی میان حوادث واقعی و تخیل برقرار کند، چرا که دوران انیوس مصادف با تغییر فضای فرهنگی و سیاسی رم بود، تا جایی که وی با انجام تدبیر «جمود خلسه ای» به اشتیاق امپریالیستی و گسترده اندیشی سیسرون روی آورد. این مساله باعث شد در سال های آخر عمر بیش از گذشته بتواند میان یک ملال آوری معنایی، اسطوره و عرفان با نوعی موسیقی پرشور ملی تطابق ایجاد کند.

از تفاوت های مهم انیوس با ناویوس می توان این نکته را یادآوری کرد که انیوس برخلاف ناویوس داستان های کوتاه تاریخی را به عنوان روایتی مجزا و با هویت وارد ادبیات کرد، این تلاش باعث شد که رمی ها او را به عنوان پدر حقیقی ادبیات خود بشناسند.

ایدئولوژی: ایدئولوژی انیوس در گریز از خشونت بود، وی همواره پیشنهادهای سیاسی و فداکاری در راه دولت را در جنگ بین رم و کارتاژ مورد توجه قرار می داد ، به طوری که حتی مولف این نکته را در آنالس نیز به اثبات می رساند.

از نظر انیوس نه تنها تعاریف ژست های داستانی، بلکه همچنین ارزش ها، آموزش الگوهای رفتاری و مدل های فرهنگی از مهمترین کارهای نویسنده است.

به هر حال شعر انیوس از ایده ها تغذیه شده است و او مطمئنا بیشتر فیلسوف است تا تئولوژیست.

پدر شعر لاتین در دو اثر از آثار منظوم خود یعنی اپیکاراموس (Epicharamus) و ائوهمروس (Euhemerus) بیش از دیگر آثارش به بیان ارزش های انسانی می پردازد. همچنین او در این آثار به اندیشه جهان هستی و اخلاقیات بسیار دور از منظر مذهبی سنتی رمی ها می پردازد که این در تضاد بسیار نزدیکی با افکار نوفیثاغورثی های زادگاهش بوده است. در واقع انیوس پیرو تفکرات و آیین های هورموس مسینا (قرن سوم قبل از میلاد) است که به نظر او خدایان و الهگان ساکن معابد خدایان، دیگر پادشاهان و شاهزادگان دنیای باستان نیستند.

زبان و سبک

در پایان با نگاهی به سبک و زبان انیوس می توان گفت که در واقع انیوس اولین شاعر زبانشناس رمی است. همانگونه که در بخش دوم آنالس دیده می شود، او با اهمیتی وسواس گونه و خاص به زیبایی کلام، تفاوت سبکی و فاصله قلمش را از سبک ناویوس که درقالب ساتورنی ها صحبت می کرد، مورد تایید قرار می دهد و با کارشناسی زبان و هنر، حتی لیویوس آندرونیکوس (اولین نویسنده و شاعر لاتینی) را برای استفاده از ساتورنی های مختلف در ترجمه اودیسه نقد می کند.