کمدی ها: عناوین آثار

طرفداران پلاوتوس، پس از مرگ وی بعضی از آثار کمدی را به نام او به ثبت رساندند، به طوری که تا قرن اول قبل از میلاد تا 130 عنوان را نیز به او نسبت می دادند. به همین منظور مارکوس ترنتیوس وارو (Marcus Terentius Varro) حماسی نویس رمی، با بررسی کمدی های پلاوتوس آنها را به سه دسته تقسیم کرد:

21 اثر به طور حتم متعلق به پلاوتوس هستند.

19 اثر آثار مشکوک و منسوب به وی می باشند.

باقی آثار از مجموع این 130 عنوان، جعلی هستند.

وارو در ادامه تحقیقات در خصوص آثار پلاوتوس اقدام به نسخه نویسی از 21 اثری کرد که در دسته اول جای داده بود و به این دلیل است که باقی آثاری که منسوب به وی هستند، درگذر زمان از بین رفتند.

   اما از 21 آثار اصلی تنها تاریخ دقیق «استیخوس» (200 ق.م) و «نیرنگ باز» (191 ق.م) معلوم است.  ترتیب زمانی دیگر آثار را تنها براساس عناصر داخلی و با فرض تکامل فارسی (کمدی سبک) تئاتری می توان مشخص کرد. به هر حال با خطر، در خصوص ترتیب زمانی آثار، می توان آنها را به گونه زیر تنظیم کرد:

الاغ هاAsinaria)  ق.م 212ـ تاجر (Mercator) 212 یا 210 ق.م ـ ریسمان Rudenes) (205 یا 211 ق.م ـ آمفیتریون (Amphitruo) 206 ق.م ـ دوقلوها (Menechmi) 206 ق.م ـ سرباز لافزن (Milesgloriosus) 205 یا 206 ق.م ـ طبل (Cistellaria) 204 ق.م ـ استیخوس (Stichus) 200 ق.م ـ ایرانی (Persa) بعد از 196 ق.م ـ اپیدیکوس 194 یا 195 ق.م ـ گنج طلا (Aulularia) 194 ق.م ـ خانه ارواح (Mostellaria) نامشخص ـ سپشک ها (Curculio) 191 یا 200 ق.م ـ نیرنگ باز (Pseudolus) 191 ق.م ـ اسیران جنگی (Captivi) 190 یا 189 ق.م ـ دوباکید (Bacchides) 189 ق.م ـ روستایی (Truculentus) 189 ق.م ـ کارتاژی ها (Poenulus) 188 یا 189 ق.م ـ ترینوموس (Trinummus) 188 ق.م ـ کاسینا (Casina) 185 یا 186 ق.م .

پرسوناژها (شخصیت ها)

پرسوناژهای پلاوتوس از ویژگی های فردی برخوردار نیستند، بلکه هر شخصیت دارای ماسک خاصی است که به طور ثابت استفاده می شود، از این رو هنگامی که هنرپیشه وارد صحنه می شود، تماشاچی نقش صحنه ای ثابت و نام شخصیت ها را به راحتی تشخیص می دهد.

سبک پلاوتوس

کمدی های پلاوتوس اگرچه به شیوه های خاصی رمی شده اند، اما با اینحال اقتباسی از داستان های یونانی به خصوص آثار مناندر، نویسنده و نمایشنامه نویس یونانی هستند. تم اصلی کمدی های پلاوتوس از موضوعات واحدی تشکیل شده است، به طوری که از 21 نمایشنامه وی 16 اثر دارای یک موضوع مشترک است (با وجود موقعیت ها و شخصیت های گوناگون): جوانی عاشق دختری زیبا، صادق ولی بی پول و بدلباس می شود و از آنجا که پسر از نظر اقتصادی وابسته به پدر است، پس از مخالفت پدر نمی تواند با دختر مطلوبش ازدواج کند، اما جوان هنوز برای رسیدن به عشق خود با ضد قهرمان مبارزه می کند (نمایشنامه های لافزن و پدر) در این مبارزه یک دوست یا پیرخردمند و به خصوص خدمتکار مخصوصش به او کمک می کند. اغلب این کمدی ها در یک سری ماجراهای فریبکارانه حل می شود و سرانجام با پایانی خوش نمایشنامه به اتمام می رسد. پدر جوان را می بخشد و با ازدواج آنها موافقت می کند و اینگونه دختر نیز از دست والدین بدجنس خود رها می شود.

نمایشنامه های پلاوتوس کاملا سازگار با تجربیات و مشکلات رمیان معاصر او هستند و پلاوتوس موفق شده است، با بیان مثال ها و به کارگیری استعارات به نوعی نظام رمی از داستان هایی دست یابد که اصلیت یونانی دارند. به عنوان مثال، همیشه قهرمان ها با ضد قهرمان ها می جنگند و سرانجام به پیروزی می رسند. استفاده از این موضوع در برهه ای از تاریخ که در آن رم پیروزمندانه از جنگی وارد جنگی دیگر می شود و جنگ های کن، زاما، مقدونیه، سوریه و اتولی را پشت سر می گذارد، چندان دور از انتظار نیست. با وجود این پلاوتوس همواره خود و آثارش را از امور بزرگ دولت به دور نگه می دارد و تنها از این اتفاقات برای یافتن سوژه های کمدی هایش استفاده می کند.

الگوبرداری پلاوتوس از مناندر

همانطور که پیشتر گفته شد، بی هیچ تردیدی کمدی های پلاوتوس اقتباس آزاد از کمدی های مناندر هستند، با وجود این، تفاوت های بنیادی میان کمدی پلاوتوس و مناندر وجود دارد. مهمترین تفاوت این است که تئاتر مناندر، تئاتری براساس مردم شناسی و روانشناسی است، در حالی که پلاوتوس بر بیانات کاریکاتوری و تقلیدی شخصیت های متنوع و گوناگون خود با گذاشتن ماسک های مضحک تاکید می کند. حتی عشق نیز در آثار او یک احساس فردی و مجزا نیست، بلکه همانند یک نمایش کاریکاتوری و طنز است و همیشه در پایان کمدی های وی جوانان در مقابل سالمندان و زنان در مقابل شوهران خود به پیروزی می رسند. با این حال پلاوتوس هیچگاه به طور جدی وارد بحث روابط اجتماعی نمی شود و تنها می خواهد به طور ساده تماشاچی را سرگرم کند.

نقش موسیقی در نمایش های پلاوتوس

یکی دیگر از ویژگی های آثار پلاوتوس که خاص خود او می باشد، موسیقی است. به طوری که پلاوتوس در حدود دو سوم نمایش هایش را به آواز و موسیقی به خصوص ساز فلوت اختصاص می دهد. در حالی که در کمدی های مناندر سروده های مذهبی همراه با نواختن ساز لیریک تشکیل دهنده موسیقی متن نمایش است.

انواع کمدی های پلاوتوس

به طور کلی کمدی های پلاوتوس، به سه دسته تقسیم می شوند:

کمدی موقعیت: برپایه دو پهلو رفتاری، مبهم گفتاری و تبادلات شخصی که برگرفته از حس همدردی است استوار شده و با پایانی خوش به اتمام می رسد.

 کمدی شخصیت: برپایه برجسته سازی کاریکاتوری و به صورت تک و توک تاکید بر عیوب قهرمان ها است.

کمدی رک گویی: برپایه کنایات عامیانه و درباره عصبانیت، خشم و احساسات طبیعی است.

نمایشنامه آمفیتریون و نیرنگ باز از جمله نمایشنامه هایی که به طور همزمان سه دسته بالا را در خود گنجانده اند. به همین دلیل است که این دو نمایشنامه از سوی تماشاگر با استقبال بیشتری مواجه شده است.

زبان

به عنوان آخرین بخش، به بررسی زبان داستانی در آثار پلاوتوس می پردازیم. در آثار پلاوتوس تکنیک زبانشناسی در رک گویی ها، صراحت بیان و کنایات دیده می شود. همچنین یک نقش کاملا بنیادی در اقتصاد کمدی پلاوتوس این است که مولف اغلب از کلمات یونانی یا کلمات لاتین یونانی شده استفاده می کند. اگرچه این یونانی گرایی به گونه ای نیست که اصطلاحات هلنی (یونانی) به گوش عموم ناآشنا باشد.