در خصوص بیوگرافی کورنلیوس تاسیتوس اطلاعات نامطمئنی در اختیار است ، تنها درباره زندگی او می توان گفت که تاسیتوس احتمالا در شهر گالی ناربونز (یا شاید در شهر ترنی و حتی در رم ) در حدود 55 میلادی در خانواده ای برجسته ، ثروتمند و بانفوذ متولد شده است.

در رم به تحصیل پرداخته و احتمالا به مدرسه کوئینتیلیانوس رفته است، چراکه در زمان کوتاهی موفق شده است در رشته فن بیان و سخن سنجی تحصیلات خود را به اتمام رساند و به عنوان وکیل و خطابه سرا به کار مشغول شود . تاسیتوس در سال 78 با دختر " نئوس ژولیوس آگریکولا" (Gneus Giulius Agricola) مامور آمار و فرمانده نظامی ازدواج می کند.

فعالیت سیاسی خود را زیر نظر " وسپاسیانوس " (Vespasianus) آغاز کرده و سپس این عرصه را با کمک "تیتوس" (Titus) و " دومیزیانوس" (Domizianus) ادامه داده است. اما همانند " جوونال" [درپست های بعدی بدان می پردازیم] تنها پس از مرگ وحشتناک دومیزیانوس در 96 میلادی وارد دنیای ادبیات شد. تاسیتوس که بین سالهای 81 تا 82 کوئستور( خزانه دار) و در سال 88 پرایتور( اداره کننده امور قضایی) بود، مجبور شد چندسال از رم دور باشد و در این سالها ماموریت خود را در گالی یا در ژرمانی ( آلمان) انجام دهد.

در سال 97 میلادی زیر نظر "نورا" (Nevra)، به عنوان کنسول انتخاب شد . پس از این دوران ناگهان سخن سنجی و سیاست را رها کرد ، یطوری که تنها فعالیت سیاسی او بین سالهای 112 تا 113 فرمانداری استان "آسیا" بود. در این سالها " پلینیوس جوان " تنها دوست صمیمی تاسیستوس در زندگی و مطالعاتش بود. تاسیتوس احتمالا در سال 120 به علل نامشخص (شاید به مرگ طبیعی) درگذشته است.

آثار:

در اینجا نخست به بررسی آثار تاسیتوس بصورت فهرست وار و براساس ترتیب زمانی و مکانی خلق آنها پرداخته و در ادامه به شرح و تفسیر این آثار می پردازیم.

-         گفتگوی خطابه ها (Dialous de Oratorbus) : در حدود سال 80 یا در سال 100 این اثر را منتشر و به " فابیوس جوستوس " تقدبم کرد. این کتاب به زمان نرسیده است.

-         درباب زندگی آگریکولا (DE Vita Agricolae) : در سال 98 منتشر شده است.

-         درباب اصلیت موقعیت ژرمانی (De Origine et situ Germanorum) : احتمالا در همان سال 98 منتشر شده است.

-         تاریخ نگاری (Historiae) : بین سالهای 100 و 110 در 12 یا 14 کتاب که تنها 4 کتاب نخست و نیمی از کتاب پنجم باقی مانده ، نوشته شده است.

-         سالنامه ها (Annales) : بین 110 تا 117 در 16 یا 18 کتاب نوشته شده که تنها 4 کتاب اول ، بخش هایی از کتاب پنجم و ششم که مربوط به نرون است ، باقی مانده است.

محتوا و شرح آثار:

گفتگوی خطابه ها : این کتاب احتمالا اولین اثر تاسیتوس نیست . درحقیقت این کتاب به سیک آثار نئوسیسرونی نوشته شده است ، اما از آن نوع آثاری نیست که در مدرسه کوئینتیلانوس تدریس می شد. به همین علت احتمال می رود که تاسیتوس این اثر را هنگامی که هنوز جوان بوده و پیش از آنکه در مدرسه آموزش ببیند نوشته است.

حتی اگر این فرضیه نیز درست باشد ، این کتاب در هر حال پس از مرگ " دومیزیانوس" منتشر شده است. گفتگوها که بین سالهای 75 تا 77 نوشته شده ، برگردانی از کتاب  گفتگوهای سیسرون در باب موضوعات فلسفی و فن بیان است که به شرح مباحثاتی می پردازد که در خانه " کوریازیوس مترنوس" میان " مارکوس آپروس " ، " ویپستانوس مسالا و " ژولیوس دوم " با مترنوس انجام شده است.

در باب زندگی آگریکولا : این اثر درباب شرایط نخستین سالهای حکومت " ترایانوس" تدوین شده است . تاسیتوس در این کتاب به توصیف ویژگی های اخلاقی ژولیوس آگریکولا ، ژنرال عالی رتبه زمان دومیزیانوس و فاتح بخش شمالی جزیره بریتانیا پرداخته است. در این کتاب به خصوص در شرح مراسم پایانی ، ردپای سبک سیسرون بوضوح دیده می شود.

در این کتاب پس از بررسی مختصر زندگی قهرمان داستان ( آگریکولا) ، تاسیتوس به شرح وقایع نگاری فتح بریتانیا و موقعیت جغرافیایی این جزیره می پردازد. در این کتاب آگریکولا سمبلی از آزادی و صداقت معرفی می شود.

ژرومانی : در این کتاب تاسیتوس به بررسی محور مرکزی تمایلات قوم گرایی در ژرمانی می پردازد . نکته جالب توجه در این اثر این است که مولف این تعصب نژادی را تنها مربوط به موقعیت تاریخی و سیاسی زمان خود نمی داند.

این اثر به دو بخش تقسیم می شود : در 27 فصل اول بطور کلی به موقعیت ژرمانی اعم از شرایط اقلیمی ، منطقه ای ، جمعیتی ، مصارف ، مذاهب ، قوانین ، سرگرمی ها ، فضیلت ها و عادات بد پرداخته می شود.

در عوض تاسیتوس در بخش دوم ، اخبار مربوط به جمعیت ها و مردم خاص را براساس موقعیت جغرافیایی از غرب به شرق کشور ذکر می کند.

تاریخ نگار ی : این کتاب که از سال 69 تا 96 میلادی به رشته تحریر درآمده است ، درحقیقت پروژه ای وسیع از یک اثر تاریخی است که بخش هایی از آن در کتاب " درباب زندگی آگریکولا " نیز آمده است . هرچند این پروژه در کتاب تاریخ نگاری با اصلاحاتی مواجه می شود . در واقع در حالی که محتوای روایت در حوادث دوره حکومت " گالبا" باقی می ماند ، درکنار محتوای اصلی ، وقایع تا سال 96 که سال مرگ دومیزیانوس است ، ارائه می شود.

دفتر اول این کتاب بطور خلاصه از حکومت گالبا سخن به میان می آورد و تاکشته شدن گالبا و انتخاب امپراتوری " اتون" ادامه می یابد.

در دفترهای دوم و سوم از نبرد میان " اتون" و " ویتلیوس" و سپس نبرد میان " ویتلیوس" و "وسپاسینانوس" صحبت شده و درادامه توضیحی درباره انتخاب امپراتور سرزمین های شرقی آورده می شود.

دفتر چهارم مربوط به سرگذشت سربازان " فلاویان" است که در گالی و ژرمانی درمقابل وسپاسیانوس ایستادگی می کنند.

دفتر پنجم مربوط به وقایع ژرمانی و اولین نشانه های ظهور خستگی در میان شورشیان است.

سبک کتاب " تاریخ نگاری" از ریتمی متنوع و سریع برخوردار است که تم دراماتیک نیز در روایت های صحنه ای هیجانی تر دیده می شود.

سالنامه ها:این کتاب وقایع دوران آگوستوس تا نرون را به تصویر می کشد. در مرحله آخر این کتاب ، تاسیتوس به جنبه های روایتی تاریخ مربوط به " نورا" و "ترایانوس" نیز می پردازد. در "سالنامه ها" قدیمی ترین روایت مربوط به دوره مرگ آگوستوس تا مرگ نرون است.

در این کتاب دفاتر اول تا چهارم ، بخشی از کتاب پنجم و ششم نسبت به حوادث مرگ آگوستوس (کتاب چهاردهم ) و مرگ تیبریوس ( کتاب سی و هفتم ) بسیار محافظه کارانه نوشته شده است. به علاوه کتاب های 11 تا 16 نیز محافظه کارانه هستند.( از این دفاتر قسمت های جزئی باقی مانده است)

تاسیتوس در کتاب سالنامه ها ، مطالب مرجع مورد نیاز را حفظ می کند ، اما در عین حال بنظر می رسد چشم اندازش نسبت به رویدادهای کتاب تلخ باشد . چراکه در دوره حیات نویسنده ، آزادی سیاسی اشراف گرایی سناتوری رنگ باخته است و انسانیت و اخلاقگرایی ناتوان تر از همیشه عمل می کنند. بطوری که هر روز دولت رم با خودکشی فلاسفه مواجه می شود. بطور خلاصه نویسنده در این اثر ادبی ، سرزمینی بدون نور و امید را برای انسان عصر خود به تصویر می کشد و اذعان می کند که برای بازسازی سیاسی و اخلاقگرایی رم نیاز به دقت و توجه زیاد است.