فراتر از کلوسیوم

عصر آگوستوس را با بررسی زندگی و آثار اووید، شاعر عاشقانه های رثایی پی می گیریم. پوبلیوس اوویدیوس ناسو(اووید) در خانواده ای قدیمی و اصیل از دسته سلحشوران در 43 ق.م متولد شد. بر اساس روایتی که خود شاعر درباره زندگی اش در یکی از اشعار رثایی "منظومه غم " نقل کرده است ، محل تولدش در سولمونا در استان آبروتزو واقع در ایتالیای امروزی می باشد. وی در 31 ق.م همراه با برادرش به رم عزیمت کرد و در محفل استادان بزرگی چون آرلیوس فوسکو (Arllius Fosco ) و پورسیوس لاترو (Porcius Latro ) در رشته های دستور زبان و سخن سنجی به تحصیل پرداخت. پس از مدتی وارد سیاست شد ، اما بطور ناگهانی خط مشیء فکری خود را تغییر داد و به سمت شعر گرایش پیدا کرد.

ملاقات با رم و شعر:

در 18 سالگی ، پس از یک سفر تشریفاتی بی نقص به آتن ، شاعر به رم بازگشت و در آنجا به تحصیل در رشته حقوق اطفال پرداخت. اما در کنار این کار با خرسندی در دسته شوالیه ها باقی ماند و هرگز تمایلی برای ورود به سنا پیدا نکرد. شعر سرایی را بطور حرفه ای در محفل ادبی والریوس مسالا کورنیویوس آغاز کرد. اگرچه اعتقادات اووید بیشتر به دایره ادبی میسیناس نزدیک بود. همانطور که در قسمت های قبل اشاره شد، بیشتر شاعران آنزمان مثل هوراس، ویرژیل ، پروپروسیوس و گالوس عضو محفل ادبی میسیناس بودند. اووید در در طول زندگی 3 بار ازدواج کرد. پس از 2 ازدواج ناموفق اول که حاصل آنها تنها یک دختر بود، با دختر جوانی پیوند زناشویی بست و تاپایان عمر عاشقانه در کنارش روزگار گذراند، بطوری که بعد از ازدواج سوم شاعر رمی دیگر جنگ های داخلی دو زندگی قبلی خود را به فراموشی سپرد و فقط به زندگی سرشار از عشق و لذت فکر کرد.

سرازیر شدن غم :

در سال هشتم پس از میلاد، وقتی همه چیز بنظر زیبا و مملو از خنده و شادی می رسید، اووید به دستور آگوستوس به تومی ( (Tomiدر خلیج پونتو واقع در دریای سیاه تبعید شد و تمام حقوق شهروندی و تمام دارایی اش را از دست داد و مجبور شد در سرزمینی وسیع و غریب با غمی روزافزون تا پایان عمر کنج عزلت اختیار کند.

دلایل خشم ناگهانی آگوستوس به اووید مجهول و نامشخص باقی مانده است. بطوری که حتی خود اووید نیز به گونه ای معمایی و اسرارآمیز در این باره سخن می گوید. اما هرچه هست ، ظاهرا علت تبعید اووید به حدی با اهمیت است که حتی همزمان با محکومیت اووید، کارمه "خطاها " که احتمالا عنوان کنایه آمیز کتاب "هنرعشق ورزی " است، از کتابخانه های عمومی رم جمع آوری شد و امپراتور نیز اعضای دادگاه غیرعلنی اووید را متوجه اوضاع بغرنج پیش آمده کرد و از آنها خواست که این راز را برای همیشه حفظ کنند. اما به احتمال زیاد علت این خشم ، عشق بازی جولیا، نوه آگوستوس با جوانی رمی بوده که اووید از آن اطلاع داشته ولی به امپراتور دراین باره چیزی نگفته بوده است.

آثار:

در کل می توانیم فعالیت های چندگونه شعری اووید را به 3 بخش که منطبق با مراحل زندگی وی است، تقسیم کنیم .

دوره اول: در این دوره که سیکل شعری عاشقانه های مراثی وی است ، اووید اشعار قهرمانی خود را در وصف عشق دلاوران رمی می سراید. کتاب های "عشق ها "، "زنان قهرمان "، "هنرعشق ورزی"، " لوازم آرایش زنان"و " درمان عشق" در این دوره تنظیم شده اند.

دوره دوم : در این دوره که سیکل اشعار حماسی – اسطوره ای شاعر است ، اووید آثار اسطوره ای – روایی خود را منتشر می کند. این اشعار که همگی در سال سوم پس از میلاد سروده شده اند، در اوزان مختلف می باشند. کتاب های "مسخ " و "سالنامه رمی" از آثار این دوره هستند.

دوره سوم : در دوره سوم که همزمان با سیکل اشعارتبعید است ، اووید "منظومه غم" و "نامه هایی از دریای سیاه" که در حقیقت آوازهایی از تنهایی و غربت در رنج و ناامیدی هستند را سروده است.

بررسی محتوایی آثار:

عشق ها (Amores) : این مجموعه در 3 کتاب و در اصل در 5 کتاب بین 23 تا 14 ق.م تنظیم شده است. در واقع اووید نوشتن این کتاب را از حدود 20 سالگی آغاز کرد. این کتاب مشتمل بر اشعار رثایی است که همچون رمانی عشقی ، سرگذشت زنی به نام کورنیا را روایت می کند. کورنیا نام مستعار شاعره ای یونانی است که توسط شاعران عاشقانه سرای لاتین به عنوان سمبل اشعار دلاوری عشقی اووید شناخته می شود. در حقیقت کورنیا که موضوع 12 شعر از این مجموعه است، احتمالا ترکیبی از چند نفر می باشد. اشعار کتاب "عشق ها" بی پروا، طنزآمیز، موجز و کوتاه است.

زنان قهرمان (Heroides ) : عنوان این کتاب به اعتقاد عده ای از منتقدان به سبب آنکه شامل 21 نامه عاشقانه در وزن رثایی است که زنان دنیای اسطوره به عاشقان خود نوشته اند، باید "نامه های زنان قهرمان " (Epistualae heroidum ) باشد.دراین کتاب بویژه 14 نامه اول از آنجا که مربوط به زنان قهرمان اسطوره ای بسیار معروف دنیای باستان است، از اهمیت خاصی برخوردار می شود. این نامه ها عبارتند از: نامه پنه لوپه (همسر اودیسئوس، پادشاه ایساکا که 20 سال در انتظار شوهر خود ماند) به اودیسئوس(اودیسه)/ فیلیس

( پرنسس از تراس مقدونیه که وقتی نامزدش به موقع برای عروسی حاضر نشد خودکشی کرد) به دموفونته / بریسدیه به آشیل ( سردار یونانی و فاتح تروا)/ فدرا( همسر تسئوس ، پادشاه آتن که وقتی از عشق به هیپولوترس،پسر همسر اول تسئوس سودی نبرد باعث مرگش شد و بعد خود را نیزکشت) به هیپولوترس / ازنو به پاریس ( پسر پریام پادشاه تراوا و برادر کوچک هکتور) / دیاناریا به هرکول ( نیمه خدا نیمه انسان یونانی و پسر زئوس پادشاه خدایان ) و ...

نامه شماره 15 ، تنها نامه این کتاب است که شخصیت اصلی آن در عوض آنکه اسطوره باشد، تاریخی است . این نامه درباره عشق سافو( شاعره یونانی ) به فائو می باشد. 6 نامه آخر شامل نامه های عاشقانه ای است که یک مرد به یک زن نوشته و پاسخ را از طرف زن دریافت کرده است. این بخش را احتمالا اووید بعدها به کتاب افزوده است.  این نامه ها شامل نامه پاریس به هلن ، لناندر به هرو و آکونتیوس به سیدیپه و جواب آنها می باشد.

هنرعشق ورزی ( Armatoria ) : این کتاب بین سالهای اول قبل از میلاد و اول بعد از میلاد در 3 کتاب در وزن زثایی نوشته شده است. 2 کتاب اول روش های پیدا کردن معشوقه و نفوذ در قلب او، همچنین چگونگی محبوب ماندن را به مردان آموزش می دهد و کتاب سوم آموزش شیوه های دلربایی به زنان است. هنرعشق ورزی با ابیاتی درخشان، اثر زیرکانه و لطیفی است. در این اثر اووید بر عکس دو اثر "عشق ها " و " زنان قهرمان" که غلام و بنده عشق بود، ارباب و حاکم بر عشق است.

لوازم آرایش زنان (De medicamente faciei ) : این کتاب در خصوص لوازم آرایش و روشهای آرایشی است که زنان بکار می گیرند که به دو بخش تقسیم می شود. بخش اول، یک دفاعیه رثایی از زندگی شهری است که فرهنگ مصرف را بویژه در میان زنان اشاعه می دهد. بخش دوم، مجموعه ای شامل 15 شعر است که به زنان آموزش می دهد که به شیوه های عچیب آرایش کرده و زیبا شوند.

درمان عشق ( Remedia amoris ) : این کتاب که در حدود سال اول پس از میلاد منتشر شده ، همانند دیگر اشعار شاعر در وزن رثایی بوده و در مجموع شامل 800 بیت است. درمان عشق که ادامه کتاب هنرعشق ورزی می باشد، درمان هایی را برای شکست و گریز ازعشق ارائه می دهد که تنها در مورد مردان کاربردی است. از جمله درمان های این کتاب می توان به کار،سفر،بازگویی بدی های عشق ، عشق ورزیدن به زنی دیگر و یا دور شدن از اماکنی که احتمال دیدن زن در آنها زیاد است ، پوشیدن لباسهای زشت ، تغذیه خوب و نخواندن شعر اشاره کرد.

مسخ (Metamorosi ) : این کتاب که اووید در حدود سال سوم میلادی نگارش آن را آغاز کرد ، در واقع یک شعر بلند روایی ، مشتمل بر12 هزار بیت می باشد که در 15 کتاب در وزن 6 پایه ای گردآوری شده است. کتاب مسخ درباره حدود 250 ( 246 ) اسطوره است و در هر یک از آنها داستان تبدیل انسان یا خدای اسطوره به طبیعت جاندار یا بی جان روایت می شود.

این روایت ها از تغییر هیولای بی شکل به جهان هستی آغاز می شود و با خداگونگی ژولیوس سزاربه پایان می رسد. تمام این 246 اسطوره با نوعی تناسخ همراه است . در واقع این منظومه داستان تناسخ انسان و اشبا از ابتدای آفرینش تا 43 ق. م را به تصویر می کشد. اما ترتیب زمانی و توالی تاریخی تنها در کتاب های 1، 2 ، 11 ، 12 ، 13 ، 14 و 15 مشخص می شود. از نظر موضوعی کتاب های یک تا 11 شامل حکایات کوتاه و احساسی، کتاب های 12 تا 14 تا حدی جدی و حماسی ، کتاب 14 مربوط به افسانه های وطن پرستی و کتاب 15 درباره رواج فرهنگ یونانی در رم است.

تقویم رم ( Fasti) : این کتاب نیز اثری روایی است که تقویم رمی را نشان می دهد. تقویم رمی همزمان با کتاب مسخ تنظیم شده است و طبیعتا باید شامل 12 کتاب ( هر کتاب برای یک ماه ) باشد. اما تبعید اووید به تومی باعث شد او نتواند بیشتر از 6 کتاب را آماده کند. در واقع تقویم رمی تمام رویدادهای شش ماه نخست سال را با اشاره به جشن ها و مراسم رمی ذکر می کند. به علاوه اووید در این اثر شرحی نیز بر صورت های فلکی بروج دوازده گانه نوشته است.

ایبیس ( Ibis ) : این کتاب که منظومه ای تند و سرزنش آمیز در 644 بیت می باشد، در حدود سال هشتم میلادی تنظیم شده است. اووید در این کتاب ایبیس را به جرم مصادره دارایی های او در زمان تبعید و جرائم دیگر متهم می کند.

منظومه غم ( Tristia) : این منظومه شامل 5 کتاب است که بین 8 تا 12 م. نوشته شده است. در این اثر ، شاعر از آگوستوس طلب بخشش می کند و از فلاکت خود در تبعید می نویسد. این کتاب در واقع یک بیوگرافی معتبر از زندگی او بشمار می رود.

نامه هایی از دریای سیاه (Epistualae exponto ) : اشعار این اثر که بین 12 تا 14 م. تنظیم شده ، همگی بر وزن رثایی است. این مجموعه شامل 4 کتاب و 44 نامه است و مخاطبان نامه ها، اشخاص عالی رتبه رمی هستند. شاعر در این نامه ها که در ادامه منظومه غم نوشته است ، از سختی ها و مشقاتی که در تومی تحمل کرده است سخن می گوید.

ایدئولوژی :